QuyenUy.comQuyền Uy
Mất uy và lấy lại uy

Trưởng nhóm sau thất bại lớn của đội: nhận phần mình, giữ đội lại và dẫn làm lại

Đội vừa mất khách lớn, hỏng một đợt hàng hay trượt mục tiêu mùa: người dẫn đội nói gì trong 48 giờ đầu, giữ tinh thần ra sao và dựng lại uy bằng việc gì.

Vietnamese logistics team gathered around a long table in a quiet office at dusk, team leader standing at the end with hands resting on a chair, everyone seen from behind, dim warm light

Sau một thất bại lớn, uy của người dẫn đội không phụ thuộc vào việc thất bại đó lớn cỡ nào, mà vào ba điều đội thấy trong vài ngày sau: bạn có nhận phần của mình không, bạn có đẩy ai ra chịu thay không, và bạn có đưa ra được bước tiếp theo không. Đội có thể tha thứ cho một quyết định sai; họ khó tha thứ cho một người dẫn đội biến mất, đổ lỗi, hoặc hoảng loạn.

Bài này dành cho trưởng nhóm kinh doanh vừa mất khách lớn nhất, quản lý xưởng vừa hỏng một đợt hàng xuất, chủ quán vừa trải qua tháng khai trương thất bại, trưởng nhóm dự án vừa bị huỷ hợp đồng. Chuyện sửa lại một quyết định cụ thể đã công bố, hay cách tổ chức buổi rút kinh nghiệm không đổ lỗi, là những đề tài riêng; ở đây bàn vị trí của chính người dẫn đội sau cú ngã.

Đội cần gì ở bạn ngay sau khi tin xấu đến

Khi tin xấu đến, mỗi người trong đội lo một chuyện khác nhau. Người lo mất thưởng, người lo bị cho nghỉ, người lo mình là thủ phạm, người âm thầm thấy nhẹ nhõm vì đã cảnh báo từ trước mà không ai nghe. Họ đều nhìn về phía bạn để tìm câu trả lời cho một câu chung: chuyện này sẽ được xử lý thế nào và mình sẽ ra sao.

Sai lầm phổ biến nhất của người dẫn đội lúc này là im lặng. Họ cần thời gian để tiêu hoá, để hỏi cấp trên, để hiểu chuyện gì đã xảy ra, nên trì hoãn việc nói với đội. Nhưng trong khoảng im lặng đó, tin đồn lấp đầy chỗ trống: có người nghe nói sắp cắt giảm, có người nghe nói lỗi do một bạn cụ thể. Đến khi bạn nói, câu chuyện đã thành hình theo hướng khác.

Vì vậy, nói sớm dù chưa có đủ câu trả lời. Đội không cần bạn biết hết; họ cần biết bạn đang ở đó, đang lo việc, và sẽ nói thật khi có thông tin mới. Một lời nói ngắn trong ngày đầu có giá trị hơn một bài phân tích kỹ sau một tuần.

48 giờ đầu: bốn việc theo thứ tự

Thứ tự quan trọng. Làm đúng thứ tự giúp bạn vừa không hứa bừa, vừa không để đội chờ trong lo lắng.

  1. Nắm sự thật tối thiểu. Điều gì đã xảy ra, hậu quả trước mắt là gì, cấp trên đã biết chưa và phản ứng thế nào. Không cần biết hết nguyên nhân, chỉ cần đủ để không nói sai.
  2. Nói với đội trong ngày. Ngắn, thật, không đổ lỗi, có một việc tiếp theo. Ví dụ: "Khách hàng X đã báo dừng hợp đồng từ tháng sau. Đây là khách lớn nhất của nhóm. Anh là người phụ trách quan hệ với khách này nên anh nhận phần trách nhiệm chính. Anh chưa có đủ thông tin về ảnh hưởng tới thưởng hay công việc của mọi người, nhưng thứ Năm anh sẽ nói rõ. Từ giờ tới đó, mọi người giữ chăm sóc các khách còn lại như bình thường."
  3. Gặp riêng những người bị ảnh hưởng nặng nhất. Người phụ trách trực tiếp mảng bị hỏng thường đang tự trách hoặc sợ bị đổ lỗi. Nói rõ với họ rằng bạn sẽ cùng nhìn lại nguyên nhân, không tìm người chịu tội.
  4. Báo cấp trên với tư thế người giải quyết. Trình bày điều đã xảy ra, phần bạn chịu trách nhiệm, việc đang làm để hạn chế thiệt hại, và đề xuất bước tiếp theo. Đừng xin lỗi lan man; cấp trên cần thấy bạn đang nắm tình hình.

Trong 48 giờ này, tránh đưa ra những lời hứa lớn để trấn an, như "không ai bị ảnh hưởng đâu" hay "tháng sau mình sẽ lấy lại". Nếu những lời đó không thành sự thật, bạn mất uy lần thứ hai, nặng hơn lần đầu.

Nhận phần mình mà không tự hạ mình

Nhận rõ phần quyết định của bạn. Nếu bạn là người chọn nhà cung cấp, duyệt mẫu, quyết định nhận đơn gấp, hãy nói ra. Câu "anh đã quyết nhận đơn này dù biết thời gian gấp" đáng tin hơn câu chung chung "anh là trưởng nhóm nên anh chịu".

Không nhận thay phần không phải của mình. Nhận hết mọi thứ, kể cả những điều ngoài tầm kiểm soát như khách đổi chiến lược hay thị trường xấu đi, nghe có vẻ cao thượng nhưng làm đội hiểu sai về nguyên nhân. Lần sau họ không biết phải đề phòng điều gì.

Không tự trách công khai quá mức. Liên tục nói "tại anh hết", "anh thật kém" trước đội khiến đội phải an ủi bạn, và làm họ lo người dẫn mình đang mất phương hướng. Nhận một lần rõ ràng, rồi chuyển sang việc.

Che chắn đội trước cấp trên. Khi cấp trên hỏi ai làm sai, câu trả lời của bạn là bạn chịu trách nhiệm chính và sẽ nhìn lại quy trình cùng đội. Việc ai sai ở khâu nào là việc nội bộ, xử lý theo hướng sửa, không phải để nộp tên lên trên.

Không giành phần đúng của người khác. Nếu có người trong đội đã cảnh báo từ trước, ghi nhận điều đó một cách công bằng: "Chị Mai đã nói về rủi ro này từ tháng trước, anh đã không xem xét đủ". Câu này đau với bạn, nhưng giúp đội thấy cảnh báo của họ có giá trị.

Giữ đội lại khi tinh thần xuống

Sau thất bại lớn, đội thường đi qua vài giai đoạn: sốc, rồi bực bội, rồi chán nản. Trong giai đoạn chán nản, năng suất giảm, người giỏi bắt đầu nhìn ra ngoài, và những lời than vãn nhiều hơn. Người dẫn đội không xoá được cảm xúc này, nhưng có thể rút ngắn nó bằng cách đưa đội trở lại với những việc nhỏ mà họ làm chủ được.

Chọn hai hoặc ba mục tiêu ngắn, thấy được kết quả trong hai đến bốn tuần. Với nhóm kinh doanh vừa mất khách lớn, có thể là chăm sóc kỹ năm khách vừa và nhỏ đang có. Với xưởng vừa hỏng đợt hàng, có thể là giao đúng hạn ba đơn tiếp theo với tỉ lệ lỗi thấp. Mục tiêu nhỏ giúp đội có cảm giác thắng lại, và cho bạn cơ hội chứng minh hướng đi của mình đúng.

Song song, giữ nhịp làm việc bình thường: giao ca đúng giờ, họp ngắn đúng lịch, khen đúng người đúng việc. Đội đang lo sẽ nhìn vào những thứ quen thuộc để biết mọi chuyện vẫn trong tầm tay. Một người dẫn đội bỏ họp, đến muộn, mặt mũi căng thẳng suốt ngày sẽ truyền nỗi lo sang cả nhóm.

Nếu có người nghỉ việc trong giai đoạn này, đừng coi đó là phản bội. Nói chuyện tử tế, hỏi lý do thật, và chia sẻ với đội ở mức phù hợp. Cách bạn tiễn người ra đi cũng là thông điệp cho người ở lại.

Câu nói nên dùng và nên tránh trong tuần đầu

Lời nói của người dẫn đội sau thất bại được đội ghi nhớ lâu. Bảng dưới gom một số cách nói hay gặp.

Nên nóiNên tránhVì sao
"Anh đã quyết nhận đơn gấp, anh nhận phần đó.""Tại khách đổi ý chứ mình làm đúng hết."Đổ hết cho bên ngoài làm đội không học được gì và nghi bạn né tránh
"Thứ Năm anh sẽ nói rõ chuyện thưởng.""Yên tâm, không ai bị ảnh hưởng đâu."Hứa điều chưa chắc là đặt cược uy vào thứ ngoài tầm tay
"Mình cùng xem lại khâu kiểm mẫu.""Đứa nào kiểm mẫu đợt này?"Câu sau biến buổi nhìn lại thành buổi tìm người chịu tội
"Tháng này mình tập trung giao đúng ba đơn.""Phải lấy lại hết trong tháng sau."Mục tiêu quá lớn sau cú ngã dễ dẫn đến cú ngã thứ hai
"Chị Mai đã cảnh báo, anh đã không nghe đủ."Im lặng về người đã cảnh báoGhi nhận công bằng giữ được người dám nói thật

Những câu mẫu trên chỉ để tham khảo cấu trúc. Người dẫn đội nói bằng giọng quen của mình với đội sẽ được tin hơn đọc thuộc câu trong sách.

Đổi cách ra quyết định để đội thấy bạn đã học

Sau thất bại, đội không chỉ chờ kết quả mới mà còn quan sát xem người dẫn mình có thay đổi cách làm không. Một vài thay đổi cụ thể, nói rõ với đội, có tác dụng hơn lời hứa "lần sau sẽ cẩn thận hơn".

  • Với quyết định lớn, hỏi ý ít nhất hai người trong đội trước khi chốt, và nói ra rằng bạn đã hỏi. Đội thấy tiếng nói của họ được tính.
  • Ghi lại lý do của mỗi quyết định quan trọng trong vài dòng: biết gì lúc quyết, rủi ro nào đã thấy, vì sao vẫn chọn. Khi nhìn lại, bạn và đội học được từ cách nghĩ chứ không chỉ từ kết quả.
  • Đặt trước điểm dừng: nếu sau hai tuần chỉ số chính chưa nhích, đội sẽ dừng lại xem xét. Điểm dừng nói trước giúp tránh việc cố thêm vì sĩ diện.
  • Chia rủi ro thành phần nhỏ: thử với một khách, một lô, một ca trước khi làm đại trà. Đội thấy bạn thận trọng hơn mà không thành rụt rè.
  • Báo tiến độ định kỳ cho đội, cả tin tốt lẫn tin chưa tốt, để không ai phải đoán.

Những thay đổi này không cần tuyên bố dài. Một câu trong buổi họp như "từ giờ đơn gấp trên mức bình thường anh sẽ hỏi chị Mai và anh Lộc trước khi nhận" là đủ để đội ghi nhận.

Áp lực của chính người dẫn đội: chăm cho mình để dẫn được người

Người dẫn đội sau thất bại thường chịu áp lực từ hai phía: cấp trên chất vấn, đội nhìn vào chờ đợi. Thêm vào đó là tiếng nói trong đầu tự trách, tua lại quyết định sai nhiều lần mỗi đêm. Nhiều người cố giấu hết để tỏ ra vững vàng, và kiệt sức sau vài tuần.

Có vài việc giúp bạn giữ sức. Thứ nhất, tách thời gian nhìn lại ra một khung cố định, chẳng hạn ba mươi phút mỗi tối viết ra điều đã học, thay vì để nó chiếm cả ngày. Thứ hai, tìm một người ngoài đội để nói thật: người hướng dẫn trong nghề, một quản lý ngang cấp ở nơi khác, hoặc người thân hiểu công việc. Đội không phải là nơi để bạn trút nỗi lo; nhưng bạn cũng không cần chịu một mình. Thứ ba, giữ những thói quen cơ bản như ngủ, ăn, vận động, vì quyết định đưa ra khi kiệt sức thường lặp lại sai lầm.

Nếu sau vài tuần bạn vẫn mất ngủ triền miên, lo âu không dứt, mất hứng thú với những việc trước đây thích, hoặc có ý nghĩ tiêu cực về bản thân, đó là lúc nên tìm tới chuyên gia tâm lý hoặc bác sĩ. Đây không phải là chuyện yếu đuối; người dẫn đội có trách nhiệm cần được chăm sóc để tiếp tục dẫn được người khác.

Câu hỏi thường gặp

Có nên xin từ chức sau thất bại lớn để giữ thể diện không?

Từ chức ngay thường không giữ được thể diện mà còn để lại đội trong lúc khó nhất. Trừ khi thất bại do vi phạm nghiêm trọng hoặc cấp trên yêu cầu, ở lại nhận trách nhiệm và dẫn đội làm lại thường được tôn trọng hơn. Nếu sau một thời gian bạn thấy vị trí không còn phù hợp, quyết định lúc đó sẽ bình tĩnh hơn.

Nói với đội thế nào khi chưa biết có bị cắt thưởng hay không?

Nói thật là bạn chưa biết, kèm ngày cụ thể bạn sẽ nói rõ. Đội chịu được sự chưa chắc chắn nếu biết khi nào có câu trả lời. Đừng đoán trước theo hướng tốt để trấn an, vì nếu sai, bạn mất uy lần nữa.

Nếu lỗi rõ ràng do một nhân viên thì có nên nói với đội không?

Không nên nêu tên trước đội. Xử lý riêng với người đó theo hướng sửa và học. Trước đội, nói về khâu cần cải thiện, không nói về người. Nếu lỗi nghiêm trọng đến mức cần kỷ luật, làm theo quy trình của công ty và nguyên tắc pháp luật lao động, không xử lý bằng cách bêu tên.

Đội trách mình vì đã không nghe cảnh báo, nên phản ứng ra sao?

Nhận phần đó một cách rõ ràng. Nếu đúng là có người cảnh báo mà bạn bỏ qua, ghi nhận công khai và nói điều sẽ thay đổi trong cách bạn nghe ý kiến, chẳng hạn mỗi quyết định lớn sẽ hỏi ý ít nhất hai người. Cãi lại hay biện hộ chỉ làm đội thấy lần sau cảnh báo cũng vô ích.

Bao lâu thì đội mới tin lại người dẫn sau thất bại?

Tuỳ mức độ và cách bạn xử lý. Nếu bạn nhận trách nhiệm rõ, che chắn đội và dẫn đạt được vài mục tiêu nhỏ, nhiều đội lấy lại tinh thần sau một hai tháng. Nếu thất bại đi kèm đổ lỗi hay thất hứa, thời gian dài hơn nhiều. Điều quan trọng là nhất quán trong từng tuần.

Có nên tổ chức buổi rút kinh nghiệm ngay sau thất bại?

Nên chờ vài ngày đến khi cảm xúc lắng xuống và có đủ thông tin. Họp ngay khi còn nóng dễ thành buổi trách móc. Khi tổ chức, tập trung vào quy trình và quyết định, không vào người, và người dẫn đội nên là người đầu tiên nói phần sai của mình.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138