Người quản lý đến từ nơi khác có lợi thế là nhìn đội bằng con mắt mới và không vướng quan hệ cũ, nhưng phải trả giá bằng việc chưa hiểu nếp ngầm của đội, chưa có ai tin sẵn, và đôi khi phải làm sếp của chính người từng mong vị trí ấy. Uy của bạn ở đây đến từ việc học nhanh mà không phán xét, tôn trọng những gì đội đã gây dựng, và chỉ mang cách làm cũ sang khi đã hiểu vì sao đội đang làm khác.
Bài này dành cho người được điều từ chi nhánh, bộ phận khác sang, hoặc được tuyển từ ngoài vào nhận một đội nhỏ. Nội dung gồm lợi thế và bất lợi của người ngoài, cách đọc nếp ngầm của đội, cách đối xử với ứng viên nội bộ không được chọn, những câu nên tránh, lúc nào mang cách làm cũ sang, và lịch ba mươi ngày đầu.
Lợi thế và bất lợi của người ngoài
Lợi thế đầu tiên của người ngoài là không có phe. Bạn không từng thân với ai trong đội, không từng tranh việc với ai, nên dễ được xem là trung lập hơn một người được đề bạt từ bên trong. Lợi thế thứ hai là con mắt mới: những chỗ bất hợp lý mà đội đã quen đến mức không còn thấy, bạn nhìn ra ngay trong tuần đầu. Lợi thế thứ ba là bạn mang theo kinh nghiệm từ nơi khác, có khi là cách làm đội chưa từng thử.
Bất lợi cũng rõ không kém. Bạn chưa biết ai giỏi việc gì, ai đang có chuyện riêng, ai có ảnh hưởng ngầm trong đội. Bạn chưa hiểu vì sao một quy trình có vẻ vô lý lại tồn tại; nhiều khi đằng sau nó là một sự cố cũ mà đội không muốn lặp lại. Bạn cũng chưa có những người sẵn sàng ủng hộ mình khi có quyết định khó.
Cách giữ uy của người ngoài vì thế khác người được đề bạt từ trong. Bạn không cần chứng minh mình đã thay đổi vai; bạn cần chứng minh mình hiểu đội đủ để dẫn dắt. Và chứng minh điều đó bằng câu hỏi tốt trong những tuần đầu hiệu quả hơn bằng câu trả lời nhanh.
Đọc nếp ngầm của đội
Đội nào cũng có những luật không viết ra. Người ngoài vi phạm chúng mà không biết sẽ bị coi là thô hoặc kiêu. Dưới đây là những chỗ nên để ý trong hai tuần đầu và câu hỏi giúp bạn hiểu.
| Chỗ để ý | Câu hỏi nên hỏi | Vì sao quan trọng |
|---|---|---|
| Ai được hỏi ý khi có chuyện khó | Lần gần nhất đội gặp sự cố, ai là người xử lý đầu tiên? | Đó thường là người có ảnh hưởng thật, bất kể chức danh |
| Giờ giấc thực tế so với quy định | Ca bắt đầu lúc mấy giờ trên giấy, và thực tế mọi người đến lúc nào? | Khoảng chênh cho biết luật nào đang được giữ, luật nào chỉ để đó |
| Cách đội nói chuyện với nhau | Đội quen nói thẳng hay nói vòng, nhắn tin hay nói trực tiếp? | Giúp bạn chọn cách góp ý để không bị hiểu sai |
| Những thói quen chung | Đội có ăn trưa chung, có lệ mừng sinh nhật, có buổi nào cố định không? | Bỏ ngang một thói quen như vậy dễ bị coi là coi thường đội |
| Chuyện cũ còn nhạy cảm | Có sự việc nào trước đây mà mọi người ngại nhắc lại không? | Tránh vô tình chạm vào vết thương cũ trong buổi họp |
| Quan hệ với bộ phận khác | Đội hay vướng với bộ phận nào nhất, vì sao? | Đó thường là chỗ bạn có thể giúp đội sớm nhất |
Hỏi những câu này trong các buổi gặp riêng, với giọng tò mò chứ không phải kiểm tra. Ghi lại, đối chiếu giữa nhiều người, và đừng tin ngay câu chuyện của người đầu tiên kể.
Người trong đội từng mong vị trí này
Nhận ra tình huống sớm. Khi công ty đưa người ngoài vào, rất thường có một người trong đội đã hy vọng được đề bạt. Hỏi cấp trên ngay từ đầu: có ai trong đội từng được cân nhắc cho vị trí này không. Biết trước giúp bạn không vô tình làm tổn thương họ trong tuần đầu.
Gặp riêng, sớm và thẳng. Không cần nhắc đến chuyện họ không được chọn, nhưng ghi nhận thật lòng vai trò của họ: "Anh nghe nói em là người giữ đội trong mấy tháng chưa có quản lý. Anh cần em giúp để nắm việc nhanh." Câu này cho họ thấy bạn biết họ quan trọng, mà không biến cuộc gặp thành chuyện thương hại.
Giao vai trò thật, giữ quyền quyết. Giao cho họ một phần việc có trách nhiệm, như kèm người mới hay phụ trách một mảng, và công nhận công khai khi họ làm tốt. Nhưng giữ rõ quyền quyết những chuyện thuộc vị trí quản lý. Chia quyền mập mờ để lấy lòng sẽ làm cả đội không biết nghe ai.
Nói chuyện phát triển. Sau vài tuần, khi quan hệ đã ổn, hỏi họ muốn đi tiếp thế nào. Nếu họ muốn làm quản lý, bạn có thể giúp họ chuẩn bị cho cơ hội sau. Một quản lý giúp người từng là đối thủ tiềm năng lớn lên được đội nể hơn nhiều.
Khi họ chống đối công khai. Nếu sau khi đã gặp riêng mà họ vẫn công khai làm khó hay kéo người khác theo, xử lý như mọi hành vi chống đối khác: nói riêng, nêu sự việc cụ thể và hệ quả, ghi lại, và báo cấp trên khi cần. Không vì thông cảm mà để luật có ngoại lệ.
Những câu người ngoài nên tránh
Có những câu nghe vô hại với người nói nhưng làm đội khép lại ngay. Người ngoài hay mắc chúng nhất trong tháng đầu.
- "Ở chỗ cũ bọn anh làm thế này nhanh hơn nhiều." Đội nghe thành "các em đang làm kém".
- "Sao ở đây lại làm kiểu này?" với giọng ngạc nhiên. Hỏi lý do thì tốt, nhưng giọng ngạc nhiên nghe như phán xét.
- "Cái này anh không quan tâm cách cũ, cứ làm theo anh." Bỏ qua hết hiểu biết của đội chỉ trong một câu.
- "Trước giờ không ai nói với các em à?" Ngầm chê người quản lý cũ và cả đội.
- "Ở trên đưa anh xuống đây để sửa đội." Biến bạn thành người được cử đến để xử lý đội, thay vì người dẫn đội.
- Nhắc quá nhiều về nơi cũ, dù là chuyện tốt. Đội cần thấy bạn đã thật sự ở đây.
Thay vào đó, khi muốn giới thiệu một cách làm từ nơi cũ, nói như một đề xuất để cùng thử: "Ở chỗ trước anh từng thử cách này cho việc nhận hàng, ở đây có hợp không em?" Câu hỏi để ngỏ cho đội quyền nhận xét, và nếu họ thấy hợp thì cách làm mới thành của chung.
Mang cách làm cũ sang: lúc nào thì được
Người ngoài thường mang theo một vài cách làm đã chứng minh hiệu quả ở nơi cũ. Mang chúng sang không có gì sai; sai là mang sang quá sớm, quá nhiều, và không điều chỉnh. Một quy trình chạy tốt ở cửa hàng đông khách giữa phố có thể vô ích ở cửa hàng nhỏ trong khu dân cư; một nhịp họp hợp với đội văn phòng có thể làm phiền đội đi thị trường cả ngày.
Một cách thử đơn giản trước khi mang một cách làm sang là trả lời ba câu. Thứ nhất, bạn đã hiểu vì sao đội đang làm như hiện tại chưa. Thứ hai, vấn đề mà cách làm mới giải quyết có thật sự tồn tại ở đây không, có ai trong đội thấy nó là vấn đề không. Thứ ba, có thể thử nhỏ trong hai tuần trên một phần việc, thay vì đổi cả hệ thống ngay không.
Nếu cả ba câu đều có câu trả lời ổn, hãy mời một hai người trong đội cùng thử và để họ là người báo kết quả cho cả nhóm. Khi người trong đội nói "cách này được", sức thuyết phục lớn hơn nhiều so với khi người mới đến nói. Còn nếu thử không hợp, dừng lại và nói thẳng điều đó; một quản lý biết dừng một ý tưởng của mình được nể hơn người cố bảo vệ đến cùng.
Ba mươi ngày đầu ở nơi lạ
Lịch dưới đây là khung tham khảo cho người ngoài nhận một đội nhỏ. Mốc thời gian có thể co giãn theo quy mô đội và mức gấp của công việc.
- Ngày một đến ba: chào đội ngắn gọn, nói mình là ai, đến làm gì và rằng tuần đầu bạn chủ yếu nghe. Đi một vòng xem chỗ làm, hỏi mỗi người một câu về việc của họ.
- Tuần một: gặp riêng từng người, kể cả người làm bán thời gian. Hỏi về việc, khó khăn, điều họ muốn giữ, điều muốn đổi. Gặp người từng mong vị trí này trong những ngày đầu.
- Tuần hai: tự làm thử những việc chính của đội, đi theo người giỏi nhất một buổi. Tìm hiểu quan hệ với các bộ phận liên quan và nhà cung cấp.
- Tuần ba: chọn một điểm kẹt mà nhiều người cùng nhắc và gỡ nó, càng nhỏ càng tốt. Đây là thay đổi đầu tiên mang dấu ấn của bạn.
- Tuần bốn: tổng hợp những gì đã nghe, nói lại với đội: điều bạn thấy đội đang làm tốt và sẽ giữ, hai ba điều sẽ thử thay đổi trong quý tới, và cách đội góp ý cho bạn.
Trong suốt ba mươi ngày này, giữ một nguyên tắc: hỏi nhiều hơn khẳng định. Đến cuối tháng, khi bạn bắt đầu nói về hướng đi, đội sẽ nghe vì biết bạn đã nghe họ trước.
Khác vùng miền, khác giọng nói, khác thói quen
Khi được điều sang một tỉnh, một vùng khác, người quản lý mới hay gặp thêm một lớp khác biệt: giọng nói, cách xưng hô, nhịp làm việc, thói quen ăn uống, cách đi lại trong mùa mưa hay mùa lễ hội. Không có vùng nào làm việc tốt hơn vùng nào; chỉ có những cách khác nhau mà bạn chưa quen.
Điều nên làm là học cách xưng hô và những từ hay dùng trong công việc ở nơi mới, hỏi khi không hiểu thay vì đoán, và tôn trọng những ngày quan trọng với đội, như lễ hội địa phương hay mùa vụ của gia đình nhân viên. Một quản lý chịu hỏi "ở đây mình gọi cái này là gì" được đón nhận nhanh hơn người cứ giữ nguyên cách nói của mình.
Điều nên tránh là đùa về giọng nói, thói quen hay đặc điểm vùng miền, kể cả với ý thân mật, và so sánh kiểu "người chỗ cũ chăm hơn". Những câu như vậy làm đội tổn thương lâu, và cho thấy bạn đang nhìn họ qua định kiến. Nếu trong đội có ai đùa như vậy với người khác, bạn là người cần nói nhẹ nhàng nhưng rõ ràng rằng ở đội mình không dùng những câu đùa đó.
Câu hỏi thường gặp
Người ngoài có nên thay đổi gì ngay trong tuần đầu không?
Chỉ khi có vấn đề an toàn, vi phạm pháp luật hay rủi ro lớn cho khách hàng thì phải xử lý ngay. Những thứ còn lại nên chờ ít nhất hai đến bốn tuần để hiểu lý do đằng sau. Thay đổi quá sớm dễ trúng vào một thói quen có lý do tốt mà bạn chưa biết.
Đội nói quản lý từ ngoài vào không hiểu gì về nơi này thì đáp sao?
Nhận phần đúng trong đó: bạn chưa hiểu hết, và đó là lý do tuần đầu bạn hỏi nhiều. Sau đó nói rõ điều bạn mang đến được, như kinh nghiệm xử lý một loại việc nào đó. Đừng tranh luận để chứng minh mình hiểu; để vài tuần làm việc trả lời.
Có nên đưa người tin cậy từ nơi cũ sang cùng?
Cân nhắc kỹ. Đưa người cũ sang giúp bạn có chỗ dựa, nhưng đội dễ cảm thấy có phe mới đến chiếm chỗ. Nếu cần, đưa người đó vào đúng vị trí đang thiếu, qua quy trình tuyển chọn công khai, và đối xử với họ như mọi thành viên khác.
Cấp trên đưa mình đến để chấn chỉnh đội thì có nên nói với đội?
Không nên nói theo kiểu được cử đến để sửa đội. Bạn nói được rằng cấp trên mong đội đạt một vài mục tiêu cụ thể, và bạn đến để cùng đội làm điều đó. Cách nói này giữ được mục tiêu mà không biến bạn thành người đứng đối diện đội.
Người từng mong vị trí này xin chuyển đội thì làm sao?
Tôn trọng quyết định của họ, nhưng hỏi kỹ lý do trong một cuộc gặp riêng. Nếu có điều bạn sửa được, nói ra. Nếu họ vẫn muốn đi, hỗ trợ việc chuyển cho đàng hoàng và ghi nhận đóng góp của họ trước đội. Cả đội sẽ nhìn cách bạn tiễn người đó.
Mất bao lâu để người ngoài được đội coi là người của đội?
Thường từ hai đến bốn tháng, tuỳ đội và tuỳ bạn có giữ lời trong những tuần đầu không. Dấu hiệu rõ là đội gọi bạn vào những việc chung không bắt buộc, kể với bạn chuyện cũ của đội, và bảo vệ bạn khi bộ phận khác phàn nàn.