Trong tuần đầu làm quản lý, việc tạo uy không nằm ở chỗ bạn nói gì cho thật mạnh, mà ở chỗ đội thấy bạn làm gì: đến sớm hay muộn, hỏi hay phán, giữ lời nhỏ hay quên. Đội chưa biết bạn, nên họ đọc từng hành vi như một tín hiệu. Bảy ngày đầu vì thế là quãng thời gian bạn ít nói nhất, nghe nhiều nhất, và làm đúng từng việc nhỏ đã hứa.
Bài này viết cho người vừa nhận một đội từ ba đến hai mươi người: trưởng nhóm văn phòng, quản lý cửa hàng, tổ trưởng ở xưởng, người được điều sang phụ trách một chi nhánh. Phần giữa là lịch gợi ý theo từng ngày; phần sau là những việc nên tránh và cách biết tuần đầu của mình đã ổn hay chưa.
Vì sao tuần đầu nặng ký hơn cả tháng sau
Người ta hình thành ấn tượng về người dẫn dắt rất nhanh và sửa ấn tượng đó rất chậm. Một quản lý mới đến muộn ngày thứ hai, lỡ hẹn một buổi gặp, hay buông một câu đùa chê người cũ, sẽ mất cả tháng để gỡ lại. Ngược lại, một người nhớ tên từng người từ ngày thứ ba, hỏi đúng câu về việc đang kẹt và quay lại trả lời đúng hẹn, sẽ có được thứ mà chức danh không cho: đội bắt đầu tin là người này nói được thì làm được.
Cũng cần phân biệt hai loại uy. Uy từ chức vụ có ngay khi quyết định bổ nhiệm được đọc lên: bạn ký duyệt, xếp ca, chia việc. Uy từ con người thì phải kiếm, và tuần đầu là lúc bắt đầu kiếm. Người mới hay mắc lỗi dùng uy chức vụ quá sớm, ví dụ đổi lịch họp, siết giờ giấc, ra quy định mới ngay ngày thứ hai, chỉ để chứng tỏ mình là người quyết. Đội sẽ làm theo, nhưng làm theo kiểu chờ xem, và đó là khởi đầu của khoảng cách.
Một cái bẫy khác là cố gắng gây ấn tượng bằng năng lực chuyên môn. Bạn có thể giỏi việc hơn nhiều người trong đội, nhưng nếu tuần đầu bạn lao vào sửa từng việc của họ, thông điệp họ nhận được là bạn không tin họ. Uy của người dẫn dắt đến từ việc làm cho người khác làm tốt hơn, không phải từ việc tự làm hay hơn họ.
Lịch gợi ý cho bảy ngày đầu
Lịch dưới đây viết cho đội làm giờ hành chính; đội ca kíp thì dàn theo ca thay vì theo ngày. Điều cốt lõi là thứ tự: hiểu người trước, hiểu việc sau, đổi gì thì để sau tuần đầu.
| Ngày | Việc chính | Mục tiêu về uy |
|---|---|---|
| Ngày 1 | Gặp cấp trên trực tiếp để chốt kỳ vọng, quyền hạn, việc gấp; chào cả đội ngắn gọn | Đội thấy bạn biết mình được giao gì, không hứa suông |
| Ngày 2 | Đi một vòng xem việc thật: ngồi cạnh người làm, đứng quầy, xuống xưởng | Đội thấy bạn chịu nhìn tận nơi trước khi nói |
| Ngày 3 | Bắt đầu gặp riêng từng người, mỗi người 20–30 phút | Mỗi người có một lần được nghe riêng |
| Ngày 4 | Tiếp tục gặp riêng; đọc lại báo cáo, quy trình, các việc đang treo | Bạn hiểu số liệu bằng câu chuyện của người làm |
| Ngày 5 | Xử lý một hai việc nhỏ mà nhiều người cùng kêu và nằm trong quyền của bạn | Đội thấy nói với bạn là có kết quả |
| Ngày 6 | Tự ghi lại điều đã nghe: việc kẹt, người cần chú ý, câu hỏi chưa có lời đáp | Bạn có bức tranh riêng thay vì nghe một phía |
| Ngày 7 | Gửi đội vài dòng tóm tắt: đã nghe gì, tuần tới làm gì, điều gì chưa đổi | Đội biết bạn nghe thật và có hướng |
Không cần làm đúng từng ô. Nếu đội đang có việc gấp, ví dụ giả định một cửa hàng đang vào mùa cao điểm hay một nhóm sắp bàn giao dự án, bạn xắn tay vào việc gấp trước rồi nghe sau. Điều quan trọng là đội không thấy bạn biến mất vào phòng họp với cấp trên suốt tuần.
Những việc nhỏ mà đội để ý nhiều nhất
Nhớ tên và nhớ việc. Ghi vào sổ tay tên từng người, việc họ đang làm và một chi tiết họ kể. Ngày thứ tư nhắc lại đúng chi tiết đó là tín hiệu rõ nhất rằng bạn nghe thật.
Đúng giờ với chính lịch mình đặt. Bạn hẹn gặp ai lúc mười giờ thì mười giờ có mặt. Bạn không thể đòi đội đúng giờ sau này nếu tuần đầu chính bạn để người khác chờ.
Giữ những lời hứa rất nhỏ. Một câu "để mình hỏi lại phòng kế toán rồi báo em" nghe vặt vãnh, nhưng khi bạn quay lại báo đúng hôm sau, người đó kể cho cả đội. Lời hứa không giữ được thì đừng nói.
Không nói xấu người quản lý trước. Dù bạn thấy nhiều thứ dở dang, câu chê người cũ sẽ khiến những người từng quý họ đứng sang phía bên kia. Nói về hiện trạng, không nói về con người.
Hỏi nhiều hơn khẳng định. Thay vì "chỗ này làm sai rồi", hãy hỏi "trước giờ đội làm cách này vì lý do gì?". Nhiều cách làm trông vô lý có lý do mà người mới chưa thấy.
Có mặt ở chỗ việc diễn ra. Ở cửa hàng là đứng quầy giờ đông khách; ở xưởng là có mặt lúc giao ca; ở văn phòng là ngồi chung chỗ chứ không chỉ trong phòng riêng. Uy hình thành ở nơi người ta nhìn thấy bạn.
Những điều nên tránh trong tuần đầu
Danh sách dưới đây là những lỗi người mới lên chức hay mắc nhất. Phần lớn đều xuất phát từ ý tốt muốn chứng tỏ mình, nhưng kết quả lại ngược.
- Ra quy định mới ngay. Siết giờ, đổi mẫu báo cáo, cấm điện thoại trong giờ làm trước khi hiểu đội làm việc thế nào sẽ bị đọc là ra oai.
- Hứa những thứ không thuộc quyền mình. Tăng lương, thêm người, đổi ca cho ai đó; nếu chưa chắc được cấp trên duyệt thì chỉ nói là sẽ đề xuất.
- Chọn phe quá sớm. Người đầu tiên đến gặp bạn, nói nhiều nhất, kể chuyện người khác nhiều nhất, chưa chắc là người nói đúng nhất.
- Kể nhiều về thành tích cũ. Một hai câu giới thiệu là đủ; nhắc mãi chỗ làm trước khiến đội thấy bạn đang so họ với ai đó.
- Làm thay việc của nhân viên. Xắn tay vào giúp lúc gấp là tốt; lấy việc của người khác về làm vì thấy họ chậm thì không.
- Biến mất vào cuộc họp với cấp trên. Đội cần thấy bạn ở với họ; việc báo cáo lên thì xếp vào khung giờ cố định.
- Đùa quá trớn để làm thân. Thân thiện là cần, nhưng câu đùa về ngoại hình, tuổi tác, quê quán của ai đó ngay tuần đầu sẽ đi theo bạn rất lâu.
Nếu lỡ mắc một trong số này, đừng cố lấp. Nhận ngắn gọn với người liên quan, ví dụ "hôm qua anh nói hơi vội chuyện đổi ca, để anh xem lại sau khi nghe mọi người", rồi làm đúng như vậy. Nhận sai sớm giữ uy tốt hơn cố bảo vệ một quyết định vội.
Làm việc với cấp trên trong những ngày đầu
Uy của bạn với đội phụ thuộc một phần vào chuyện bạn có được cấp trên chống lưng hay không. Vì vậy buổi gặp với cấp trên ngày đầu tiên nên chốt bốn điều: kết quả họ chờ ở bạn trong ba tháng tới, quyền bạn được tự quyết đến đâu (xếp ca, duyệt nghỉ, chia việc, đề xuất khen thưởng), việc nào đang gấp và đã hứa với ai, và kênh liên lạc khi có chuyện ngoài dự kiến. Ghi lại bằng vài dòng gửi lại cho cấp trên để hai bên cùng hiểu một kiểu.
Điều cần tránh là để cấp trên vượt mặt bạn trước đội ngay tuần đầu, ví dụ gọi thẳng nhân viên giao việc khác mà bạn không biết. Nếu chuyện này xảy ra, đừng phản ứng trước mặt đội; gặp riêng cấp trên và đề nghị một nguyên tắc chung: việc giao cho người trong đội thì báo bạn cùng lúc. Phần lớn cấp trên đồng ý khi được nói nhẹ nhàng và có lý do là để đội không bị hai lệnh chồng nhau.
Ngược lại, bạn cũng không nên dùng tên cấp trên để ép đội. Câu "sếp tổng muốn vậy" có thể đúng, nhưng nói nhiều sẽ khiến đội thấy bạn chỉ là người truyền lệnh. Khi bạn đồng ý với một yêu cầu từ trên, hãy nói nó như quyết định của mình và giải thích lý do bằng lời của mình.
Ghi chép cuối tuần: biến bảy ngày thành kế hoạch
Cuối tuần đầu, dành một giờ ngồi riêng với sổ tay. Ghi chép này là thứ giúp bạn khỏi bị dẫn dắt bởi người nói to nhất, và là nền cho những thay đổi sau này.
- Liệt kê mọi việc kẹt bạn nghe được, đánh dấu việc nào có ba người trở lên cùng nhắc.
- Chia thành ba cột: việc trong quyền bạn sửa được ngay, việc cần cấp trên hoặc phòng khác, việc cần tìm hiểu thêm.
- Ghi tên từng người kèm điều họ mong và điều họ lo; đánh dấu người bạn chưa hiểu rõ để gặp lại.
- Viết ra hai ba điều đội đang làm tốt mà bạn không nên đụng vào.
- Chọn tối đa hai việc nhỏ sẽ làm trong tuần thứ hai, có kết quả nhìn thấy được.
- Soạn tin tóm tắt cho đội: cảm ơn mọi người đã chia sẻ, kể lại vài điều đã nghe, nói rõ việc sẽ làm và điều chưa đổi.
Tin tóm tắt nên ngắn, viết như nói chuyện, không dùng giọng thông báo. Ví dụ giả định: "Cảm ơn cả nhóm tuần này đã dành thời gian nói chuyện với anh. Anh nghe nhiều người nhắc chuyện máy in hay kẹt và lịch giao hàng sáng thứ hai bị dồn. Tuần tới anh làm việc với bên kỹ thuật về máy in, còn lịch thứ hai thì anh cần thêm vài hôm để hiểu. Những thứ khác vẫn giữ như cũ." Một tin như vậy cho đội thấy ba điều: bạn nghe, bạn chọn việc có cân nhắc, và bạn không đổi bừa.
Dấu hiệu tuần đầu đã ổn và khi nào cần chỉnh
Người trong đội chủ động đến hỏi bạn. Không cần gọi, có người tự mang việc kẹt đến. Đó là dấu hiệu họ thấy hỏi bạn có ích.
Có người nói thật điều khó nghe. Nếu đến cuối tuần chưa ai dám nói một câu phàn nàn hay chê cách làm hiện tại, có thể bạn đang tạo cảm giác xa cách. Thử hỏi cụ thể hơn: "nếu được đổi một việc, em đổi gì?".
Câu chuyện về bạn lan đi đúng hướng. Nghe được người trong đội kể với nhau rằng "anh ấy hỏi kỹ lắm" hay "chị ấy nhớ hết tên mọi người" là tốt. Nghe "sếp mới khó lắm" thì cần xem lại mình đã làm gì khiến người ta nghĩ vậy.
Bạn vẫn còn sức. Người mới hay ôm việc tới khuya để chứng tỏ. Tuần đầu đã kiệt sức thì tuần thứ ba sẽ cáu gắt, và cáu gắt là thứ phá uy nhanh nhất.
Câu hỏi thường gặp
Tuần đầu làm quản lý có nên tổ chức liên hoan ra mắt với đội không?
Không bắt buộc và không nên là việc đầu tiên. Một bữa trưa chung hay buổi cà phê nhẹ vào cuối tuần đầu là đủ để làm quen. Liên hoan lớn có rượu bia ngay khi chưa hiểu đội dễ khiến bạn nói quá lời hoặc bị kéo vào chuyện phe nhóm. Để dịp đó cho khi đội đã có một kết quả chung đáng mừng.
Nếu cấp trên muốn thấy thay đổi ngay trong tuần đầu thì sao?
Hỏi rõ thay đổi đó là kết quả gì và hạn đến bao giờ. Thường cấp trên cần thấy bạn nắm được tình hình hơn là thấy quy định mới. Bạn đưa ra bản ghi chép cuối tuần với danh sách việc kẹt và hai việc nhỏ đã xử lý, kèm kế hoạch cho tháng đầu. Như vậy cấp trên thấy chuyển động mà đội không bị đổi vội.
Có nên đọc hết hồ sơ đánh giá của từng nhân viên trước khi gặp họ?
Đọc để nắm vai trò và việc đang làm thì nên. Còn những nhận xét chủ quan của người quản lý trước thì đọc với thái độ dè dặt, đừng để nó quyết định cách bạn nhìn người đó trước khi tự gặp. Nhiều người bị đánh giá kém vì hợp hay không hợp với một người quản lý cụ thể chứ không hẳn vì năng lực.
Nhân viên hỏi thẳng "anh có định đổi gì không", trả lời thế nào?
Trả lời thật: trong vài tuần đầu bạn chưa đổi gì lớn vì đang cần hiểu cách đội làm việc, và khi định đổi gì bạn sẽ nói trước, có lý do. Câu trả lời này vừa trấn an vừa không trói tay bạn. Tránh hứa "không đổi gì cả", vì sớm muộn bạn cũng sẽ phải đổi một vài thứ.
Mình nhỏ tuổi hơn nhiều người trong đội, tuần đầu có cần làm gì khác?
Lịch gần như giữ nguyên, chỉ chú ý hơn đến cách xưng hô và cách hỏi. Hỏi kinh nghiệm của người lâu năm một cách thật lòng, ghi nhận họ trước đội khi có dịp. Chuyện quản lý người lớn tuổi hơn có bài riêng ở danh mục trẻ tuổi làm sếp của trang; ở tuần đầu, sự tôn trọng thể hiện qua việc nghe kỹ là đủ.
Tuần đầu phát hiện một sai phạm nghiêm trọng thì có nên chờ không?
Không. Lịch "nghe trước, đổi sau" áp dụng cho cách làm việc, không áp dụng cho chuyện an toàn, gian lận hay vi phạm pháp luật. Gặp những việc đó, bạn báo cấp trên ngay, ghi lại sự việc khách quan, và làm theo quy trình của công ty. Nếu có yếu tố kỷ luật lao động, nên hỏi bộ phận nhân sự hoặc hỏi luật sư trên AI Cố Vấn trước khi xử lý.