QuyenUy.comQuyền Uy
Mất uy và lấy lại uy

Bị cấp trên làm bẽ mặt trước đội: giữ uy ngay lúc đó và trong những ngày sau

Bị chủ hay giám đốc phê bình gay gắt ngay trước nhân viên: nói gì trong khoảnh khắc đó, nói gì với đội sau đó và trao đổi lại với cấp trên ra sao.

Vietnamese warehouse aisle, middle-aged supervisor standing straight with arms relaxed while a senior manager gestures, three workers pausing with boxes nearby, shot from far behind, cool daylight

Khi bị cấp trên phê bình gay gắt ngay trước đội, điều đội nhìn vào không phải là lời của cấp trên mà là cách bạn đứng vững trong mấy phút đó. Giữ bình tĩnh, nhận phần đúng, không đẩy lỗi xuống nhân viên, rồi trao đổi lại với cấp trên ở chỗ riêng — làm được bốn việc ấy thì uy của bạn với đội thường không mất, thậm chí còn tăng.

Tình huống này rất hay gặp ở quản lý cửa hàng trong chuỗi, trưởng ca ở nhà hàng có chủ đứng quầy, tổ trưởng ở xưởng có giám đốc đi kiểm. Bài viết cho người dẫn đội đang ở giữa: trên có người làm mình mất mặt, dưới có người đang nhìn mình. Chuyện bị mắng nói chung và cách giữ danh dự cá nhân đã có nhiều tài liệu; ở đây chỉ bàn phần uy với đội.

Đội đang nhìn gì trong khoảnh khắc đó

Nhân viên chứng kiến sếp của mình bị sếp lớn hơn phê bình sẽ tự hỏi ba câu, dù không nói ra. Thứ nhất: người này có đứng về phía mình không, hay sẽ đẩy lỗi xuống. Thứ hai: người này có còn quyết định được gì không, hay mọi việc thật ra do người kia nắm. Thứ ba: người này có bình tĩnh không, hay sẽ trút giận lên mình sau khi cấp trên đi.

Câu trả lời cho cả ba câu hỏi được hình thành trong vài phút, và thường kéo dài hàng tháng. Một tổ trưởng bị giám đốc mắng mà quay sang nói "tại mấy đứa này làm ẩu" sẽ mất đội gần như ngay lập tức. Ngược lại, một quản lý cửa hàng bình thản nói "dạ, phần này em chịu trách nhiệm, em sẽ sửa trong hôm nay" thường được đội nhìn bằng con mắt khác — kể cả khi lỗi thật sự nằm ở một nhân viên.

Vì vậy, mục tiêu trong khoảnh khắc đó không phải là thắng cuộc tranh luận với cấp trên, cũng không phải là chứng minh mình đúng. Mục tiêu là để đội thấy ba điều: bạn che chắn họ, bạn vẫn là người lo việc, và bạn không mất bình tĩnh.

Trong lúc đang bị phê bình: năm việc nên làm

Những việc này nghe đơn giản nhưng khó làm khi mặt đang nóng. Tập trước trong đầu giúp bạn phản ứng đúng khi chuyện xảy ra thật.

  1. Giữ tư thế và giọng bình thường. Đứng thẳng, nhìn vào người nói, thở chậm. Không khoanh tay, không cúi gằm, không cười gượng. Giọng khi đáp nên chậm hơn bình thường một chút.
  2. Nhận phần trách nhiệm của vị trí mình. Dù lỗi do ai trong đội, bạn là người dẫn đội: "Dạ, khu này em phụ trách, em nhận." Nhận trách nhiệm không có nghĩa là nhận mọi chi tiết cấp trên nói là đúng.
  3. Không tranh luận chi tiết trước đội. Nếu cấp trên nói sai một phần, ghi nhận ngắn: "Có một số điểm em xin trao đổi riêng với anh sau." Cãi tay đôi trước nhân viên làm cả hai bên mất mặt.
  4. Chốt bằng việc cụ thể. Kết thúc bằng câu cho thấy bạn vẫn điều khiển công việc: "Em sẽ cho xếp lại kệ trước bốn giờ chiều và báo anh."
  5. Không đẩy lỗi xuống tên ai. Kể cả khi cấp trên hỏi "đứa nào làm", nên đáp: "Dạ để em xử lý trong đội." Việc xác định ai sai là việc nội bộ của bạn với đội, làm sau.

Nếu lời phê bình chuyển sang xúc phạm cá nhân, chửi bới, hoặc nhắm vào nhân viên của bạn một cách nặng nề, bạn có quyền nói bình tĩnh: "Anh cho em xin nói chuyện riêng phần này." Đề nghị chuyển chỗ không phải là chống đối; đó là cách giữ phẩm giá cho tất cả mọi người có mặt.

Ngay sau khi cấp trên rời đi

Mười phút sau khi cấp trên đi khỏi là lúc dễ làm hỏng nhất. Cơn nóng vẫn còn, và đội đang chờ xem bạn sẽ làm gì. Việc đầu tiên là không trút giận: không quát người làm sai, không than vãn về cấp trên, không đá thùng đóng sầm cửa. Nếu cần, đi ra ngoài vài phút rồi quay lại.

Việc thứ hai là nói với đội một câu ngắn, bình tĩnh, hướng về việc. Ví dụ: "Anh Hùng nói đúng chuyện kệ hàng. Giờ mình xếp lại theo đúng sơ đồ trước bốn giờ, chị đứng cùng mọi người." Câu này cho đội thấy bạn không bị đánh gục, không đổ lỗi, và vẫn là người dẫn.

Điều không nên làm là bình luận về cấp trên trước nhân viên, dù là đùa. Một câu kiểu "sếp hôm nay khó ở" có thể làm không khí nhẹ đi trong chốc lát, nhưng đội sẽ học rằng nói xấu cấp trên là chuyện được phép, và sớm muộn bạn cũng sẽ là đối tượng của những câu tương tự. Nếu nhân viên tự bình luận, nhẹ nhàng chuyển hướng: "Thôi, mình lo phần mình đã".

Nếu lỗi thật sự đến từ một nhân viên, nói chuyện riêng với họ sau ca, khi bạn đã hoàn toàn bình tĩnh. Đừng để họ phải gánh thêm phần cơn giận mà bạn vừa nhận từ cấp trên. Bàn về lỗi như bình thường: chuyện gì xảy ra, vì sao, lần sau làm khác thế nào.

Câu đáp trước đội: nên và không nên

Bảng dưới gom các phản ứng hay gặp và tác động của chúng tới uy của bạn với đội.

Câu nóiĐội hiểu làTác động tới uy
"Dạ khu này em phụ trách, em nhận, em sửa ngay."Sếp mình che cho mình và lo được việcGiữ hoặc tăng
"Tại bạn Lan quên kiểm hàng ạ."Có chuyện là sếp đẩy mình raGiảm mạnh, khó gỡ
"Anh nói vậy là không đúng, hôm qua em đã báo rồi."Hai sếp đang cãi nhau, mình đứng ngoài xemGiảm, dù bạn đúng
Im lặng hoàn toàn, mặt cúi xuốngSếp mình không có tiếng nóiGiảm vừa
"Có mấy điểm em xin trao đổi riêng với anh sau."Sếp mình bình tĩnh và có lập trườngGiữ

Lưu ý: những câu mẫu ở đây cần chỉnh theo cách xưng hô của nơi bạn làm. Ở cửa hàng gia đình, bạn có thể gọi chủ là cô, chú; ở xưởng có giám đốc trẻ, có khi gọi anh. Giữ sự lễ độ quen thuộc của nơi đó, không đổi sang giọng khác thường.

Trao đổi lại với cấp trên ở chỗ riêng

Trong vòng một hai ngày, khi cả hai đã bình tĩnh, nên xin gặp cấp trên vài phút. Mục đích không phải trách cấp trên, mà là sắp xếp lại cách hai người làm việc để chuyện này ít lặp lại. Bắt đầu bằng phần việc: báo lại lỗi đã sửa đến đâu, nguyên nhân là gì, đã thay đổi quy trình ra sao. Cấp trên thường dịu đi nhiều khi thấy việc đã được xử lý.

Sau đó mới nói về cách phê bình. Nói bằng tác động tới công việc, không bằng cảm xúc cá nhân: "Em hiểu anh không hài lòng chuyện kệ hàng, em nhận. Em chỉ xin anh lần sau có gì về phần em thì gọi em ra nói riêng, vì khi nhân viên thấy em bị phê bình trước mặt, em giao việc tiếp cho các bạn khó hơn." Đa số cấp trên chấp nhận lý do này, vì nó liên quan trực tiếp tới hiệu quả của chính họ.

Nếu chuyện phê bình công khai lặp lại nhiều lần, kèm lời lẽ xúc phạm, bạn có thể tìm đến người có thẩm quyền cao hơn hoặc bộ phận nhân sự nếu công ty có. Ghi lại ngày giờ, nội dung chính, ai có mặt, để khi trao đổi có căn cứ. Bị xúc phạm nặng nề nơi làm việc không phải là điều bạn phải chịu để giữ việc; nếu cần hiểu quyền của mình theo pháp luật lao động, có thể hỏi luật sư trên AI Cố Vấn.

Những ngày sau: lấy lại vị trí trước đội

Một lần bị phê bình trước đội không làm mất uy nếu những ngày sau đó bạn làm đúng. Các việc dưới đây giúp đội thấy mọi thứ vẫn trong tay bạn.

  • Giữ đúng lời hứa đã nói lúc bị phê bình, và báo kết quả cho cả cấp trên lẫn đội. Câu "em sẽ sửa trước bốn giờ" phải thành sự thật trước bốn giờ.
  • Ra một quyết định nhỏ trong phạm vi quyền mình trong vài ngày đó, ví dụ chỉnh lại cách chia khu vực hay giờ kiểm hàng. Đội cần thấy bạn vẫn quyết được việc.
  • Ghi nhận công khai người đã cùng bạn sửa lỗi. Điều này cho đội thấy bạn nhìn vào nỗ lực của họ, không chỉ vào lời khiển trách từ trên.
  • Nếu đã nói chuyện được với cấp trên và cấp trên có điều chỉnh, nên nói ngắn với đội: "Chị đã trao đổi với anh Hùng về cách kiểm hàng, từ tuần sau mình làm theo cách mới". Đội thấy bạn có tiếng nói với cấp trên.
  • Không nhắc lại chuyện bị phê bình, không tự trào quá mức. Mỗi lần nhắc lại là mỗi lần đội nhớ lại cảnh đó.

Nếu cảm giác bẽ mặt cứ trở đi trở lại, khiến bạn mất ngủ, sợ gặp cấp trên hay muốn bỏ việc, nên chia sẻ với người thân hoặc người hướng dẫn trong nghề. Khi căng thẳng kéo dài nhiều tuần, tìm tới chuyên gia tâm lý là lựa chọn hợp lý.

Khi cấp trên vượt mặt bạn thường xuyên

Có những nơi việc bị phê bình trước đội không phải là một lần, mà là thói quen của cấp trên, đôi khi đi kèm việc giao việc thẳng cho nhân viên, sửa quyết định của bạn trước mặt họ. Lúc này vấn đề không còn là một tình huống mà là cấu trúc quyền hạn chưa rõ. Uy của bạn với đội khó giữ nếu đội thấy mọi quyết định của bạn có thể bị lật bất cứ lúc nào.

Cách xử lý là đề nghị làm rõ phạm vi bằng văn bản ngắn hoặc trong một cuộc họp: việc gì bạn quyết, việc gì cần hỏi cấp trên, khi cấp trên muốn đổi việc của đội thì đi qua ai. Trình bày như một cách làm cho công việc trơn tru hơn, không như đòi quyền. Một danh sách năm, bảy việc cụ thể dễ được đồng ý hơn yêu cầu chung chung "anh cho em tự quyết".

Nếu sau khi đã trao đổi mà tình hình không đổi, bạn cần cân nhắc nghiêm túc liệu vị trí này còn phù hợp không. Không phải môi trường nào cũng cho phép người dẫn đội có uy, và nhận ra điều đó sớm giúp bạn khỏi hao mòn lâu dài.

Câu hỏi thường gặp

Có nên phản bác ngay nếu cấp trên nói sai trước đội?

Nên ghi nhận ngắn rằng có điểm cần trao đổi riêng, thay vì tranh luận chi tiết tại chỗ. Cãi tay đôi trước nhân viên làm cả hai mất mặt và cấp trên khó lùi. Trừ khi lời nói sai có thể gây nguy hiểm ngay, như chỉ dẫn sai về an toàn, thì cần nói rõ lập tức và bình tĩnh.

Lỗi rõ ràng là của một nhân viên, mình nhận hết có thiệt không?

Nhận trách nhiệm của vị trí dẫn đội không có nghĩa là nhận mình đã làm sai việc cụ thể. Trước cấp trên, bạn là người chịu trách nhiệm cho đội; trong nội bộ, bạn vẫn nói chuyện với nhân viên làm sai để sửa. Đội thấy bạn che chắn họ thì họ cũng có trách nhiệm hơn.

Nhân viên hỏi "sếp có sao không" sau khi mình bị mắng thì đáp thế nào?

Đáp ngắn, bình thản và hướng về việc, ví dụ: "Chị ổn, anh Hùng nói đúng chuyện kệ hàng, mình sửa là xong". Không cần kể lể cảm xúc hay bình luận về cấp trên. Câu đáp này cho nhân viên thấy bạn vững và chuyện đã qua.

Nếu cấp trên xúc phạm cả nhân viên của mình thì sao?

Bạn nên lên tiếng đề nghị chuyển sang nói chuyện riêng, rồi sau đó nói với nhân viên rằng bạn đã ghi nhận việc này và sẽ trao đổi với cấp trên. Bảo vệ đội trước lời lẽ xúc phạm là việc của người dẫn đội. Nếu chuyện lặp lại nghiêm trọng, cần báo lên cấp cao hơn hoặc bộ phận nhân sự.

Bao lâu sau thì nên trao đổi lại với cấp trên?

Thường là trong một hai ngày, khi cả hai đã bình tĩnh và lỗi đã được sửa. Để quá lâu thì cấp trên quên bối cảnh, còn bạn tích thêm ấm ức. Nói ngay trong ngày khi cả hai còn nóng thì dễ thành tranh cãi. Chọn lúc cấp trên không vội.

Có nên kể chuyện bị phê bình cho đội ở cửa hàng khác biết không?

Không nên. Kể cho người ngoài đội, nhất là đồng nghiệp ở chi nhánh khác, dễ biến chuyện thành tin đồn và đến tai cấp trên theo phiên bản méo mó. Nếu cần chia sẻ để nhẹ lòng, chọn người thân hoặc người hướng dẫn bên ngoài công việc.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138