QuyenUy.comQuyền Uy
Ranh giới giữa thân và uy

Sếp có nên làm bạn với nhân viên: thân đến đâu mà vẫn giữ được uy

Trưởng nhóm, chủ quán có nên làm bạn với nhân viên? Phân biệt thân thiện với thân thiết, ba vùng ranh giới và cách giữ uy khi đã lỡ quá thân.

Small Vietnamese bakery kitchen in Hue at dawn, young female shift leader and two bakers kneading dough side by side, seen from behind, warm oven light

Sếp làm bạn với nhân viên được, nhưng là một kiểu bạn có điều kiện: thân thiện với tất cả, thân thiết có chừng mực, và luôn giữ được quyền nói điều khó nghe mà không ai thấy bị phản bội. Người dẫn đội nhỏ hay rơi vào hai cực. Một bên giữ mặt lạnh vì sợ thân quá thì nhờn, đội làm cho xong chứ không ai muốn góp thêm một ý. Bên kia ăn chung, đi chơi chung, nhắn tin đêm khuya, đến ngày phải nhắc một người trễ hạn thì cổ họng nghẹn lại.

Bài này dành cho trưởng nhóm văn phòng, quản lý cửa hàng, trưởng ca, chủ quán có dưới hai mươi người. Câu hỏi không phải "có nên thân hay không" mà là thân ở việc gì, với ai, đến mức nào. Phần cuối có cách lùi lại một bước khi bạn nhận ra mình đã đi quá xa.

Thân thiện và thân thiết là hai việc khác nhau

Thân thiện là cách bạn đối xử với cả đội: chào hỏi, nhớ tên con của chị bán hàng, hỏi han khi có người ốm, cười khi có chuyện vui, sẵn sàng nghe khi ai đó cần nói. Thân thiện không tốn quyền lực, chỉ tốn sự chú ý. Một quản lý thân thiện với mười người theo cùng một mức độ thì không ai thấy mình bị bỏ rơi, cũng không ai thấy mình được ưu ái.

Thân thiết là quan hệ riêng giữa hai người: biết chuyện nhà của nhau, đi chơi riêng cuối tuần, có những câu đùa chỉ hai người hiểu, nhắn tin không vì việc. Thân thiết là thứ tự nhiên trong đời, nhưng trong một đội nhỏ nó có hai tác dụng phụ. Thứ nhất, những người còn lại nhìn thấy và tự hỏi người kia có được nhẹ tay hơn không, dù thực tế bạn công bằng. Thứ hai, khi phải góp ý hay từ chối người bạn thân ấy, bạn đang phải nói với tư cách quản lý trong khi hai người vẫn quen nhìn nhau bằng con mắt bạn bè.

Vì vậy cách đặt câu hỏi đúng là: thân thiện với tất cả là bắt buộc, còn thân thiết với ai thì phải tự hỏi mình có còn công bằng được không. Câu trả lời trung thực thường là "được, nếu mình chịu khó hơn bình thường", và chính sự chịu khó đó mới là cái giá của tình bạn nơi làm việc.

Ba vùng ranh giới: xanh, vàng, đỏ

Không có luật chung cho mọi đội, nhưng có thể chia những hành vi thường gặp thành ba vùng để tự soi. Bảng dưới là gợi ý cho đội nhỏ ở cửa hàng, quán ăn, văn phòng; bạn điều chỉnh theo văn hoá chỗ mình.

VùngVí dụVì sao
Xanh: làm thoải máiĂn trưa cùng cả nhóm, hỏi thăm gia đình, chúc mừng sinh nhật, kể chuyện vui của mình ở mức chungAi cũng được hưởng như nhau, không tạo vòng trong vòng ngoài
Vàng: làm có ý thứcCà phê riêng với một người, đi chơi cuối tuần với vài người trong đội, nhắn tin ngoài giờ không vì việcTự nhiên nhưng dễ bị nhìn thành nhóm thân; cần luân phiên hoặc công khai
Đỏ: tránhThan phiền về người khác trong đội với một nhân viên, kể chuyện lương thưởng của người khác, vay mượn tiền qua lại, quan hệ tình cảm với người dưới quyền trực tiếpLàm hỏng sự tin cậy của cả đội và đặt bạn vào thế không thể quyết công bằng

Vùng vàng là chỗ cần tỉnh táo nhất. Đi cà phê riêng với một người không có gì sai; đi cà phê riêng với đúng một người mỗi tuần suốt ba tháng thì cả đội sẽ có cách giải thích riêng của họ, và cách giải thích đó hiếm khi có lợi cho bạn.

Năm dấu hiệu bạn đã thân quá mức có lợi cho đội

Bạn hoãn một lời góp ý vì sợ người đó buồn. Hoãn một lần vì thời điểm chưa phù hợp là bình thường. Hoãn ba lần với cùng một người mà với người khác thì không là dấu hiệu tình cảm đang lái quyết định.

Người khác đến hỏi bạn qua trung gian. Khi nhân viên nhờ "người thân với sếp" nói giúp thay vì nói thẳng với bạn, nghĩa là trong đội đã hình thành một cửa sau. Cửa sau làm người ở ngoài thấy thiệt và làm người ở trong mang một quyền không chính thức.

Bạn biết chuyện riêng của một người nhiều hơn mức cần để làm việc. Biết để thông cảm thì tốt; biết nhiều đến mức phải cân nhắc chuyện nhà người ta mỗi khi xếp ca là bạn đang quản lý bằng cảm xúc chứ không bằng luật chung.

Câu đùa riêng của hai người xuất hiện trong cuộc họp. Người ngoài không hiểu, cười gượng, và tự hiểu mình là khán giả chứ không phải thành viên.

Bạn thấy khó khi đánh giá người đó thấp hơn mức họ mong. Nếu bạn đã từng nâng điểm cho một người vì không muốn mất lòng, đó là lúc cần lùi lại, vì điều này sớm muộn sẽ lộ qua kết quả công việc.

Giữ được uy mà vẫn ấm áp: ba thói quen nhỏ

Thói quen thứ nhất là chia đều sự chú ý. Nếu tuần này bạn ngồi ăn trưa với nhóm bếp, tuần sau ngồi với nhóm phục vụ. Nếu bạn hỏi thăm chị thu ngân về đứa con mới đi học, thì cũng nhớ hỏi anh giao hàng về mẹ anh vừa mổ. Chia đều không có nghĩa là giả tạo; nó có nghĩa là bạn cố ý không để tình cảm tự nhiên dồn hết vào người hợp tính mình.

Thói quen thứ hai là tách giọng. Khi nói chuyện việc, kể cả với người bạn thân trong đội, bạn dùng giọng của người quản lý: rõ kết quả, rõ hạn, rõ hậu quả. Có thể mở đầu bằng một câu như "Chuyện này anh nói với vai trưởng ca nhé" hoặc "Phần này chị cần em làm lại". Câu mở đầu ấy giúp cả hai người cùng chuyển sang một kênh khác, không ai thấy bị bất ngờ.

Thói quen thứ ba là giữ kín chuyện của người khác. Một quản lý được nhân viên tin là người nghe xong thì để yên đó. Chỉ cần một lần bạn kể chuyện của người A cho người B nghe, dù chỉ để vui, thì cả đội sẽ biết rằng điều họ nói với bạn có ngày cũng đi xa như vậy. Thân thiện mà kín miệng là loại uy bền nhất.

Khi đã lỡ quá thân: lùi lại một bước mà không làm tổn thương

Nhiều người lên làm quản lý khi đã là bạn thân của vài người trong đội, hoặc dần dần thân quá mức mà không nhận ra. Lùi lại không cần tuyên bố to tát; làm theo vài bước sau là đủ.

  1. Nói thẳng một lần, riêng tư, với người bạn thân ấy. Ví dụ: "Em vẫn là bạn của chị, nhưng giờ em phụ trách cả ca nên có những lúc em phải nói chuyện với chị như với mọi người. Chị đừng nghĩ là em đổi khác nhé."
  2. Thôi những việc ở vùng đỏ ngay: không than chuyện người khác, không bàn lương thưởng, không hứa hẹn riêng.
  3. Chuyển dần những cuộc hẹn riêng thành hoạt động chung của nhóm, hoặc dời chúng ra ngoài giờ làm và không nhắc lại ở chỗ làm.
  4. Trong lần góp ý đầu tiên với người đó sau cuộc nói chuyện, giữ đúng chuẩn như với người khác, không nhẹ hơn, cũng không nặng hơn để chứng minh mình công bằng.
  5. Sau một hai tháng, tự hỏi lại: người khác trong đội có còn đi cửa sau không, mình có còn hoãn góp ý không.

Có người sẽ buồn một thời gian. Đó là cái giá chấp nhận được, nhỏ hơn rất nhiều so với việc cả đội mất niềm tin vào sự công bằng của bạn.

Khi nhân viên muốn thân với bạn hơn mức bạn muốn

Chiều ngược lại cũng hay gặp: một nhân viên chủ động rủ bạn đi ăn riêng, nhắn tin hỏi han thường xuyên, tặng quà nhỏ, kể chuyện nhà rất nhiều. Phần lớn là thiện ý thật, có người vì quý bạn, có người vì cô đơn ở thành phố lạ, có người vì nghĩ thân với sếp thì việc dễ hơn. Bạn không cần đoán động cơ; bạn chỉ cần giữ cách đối xử của mình ổn định.

Cách làm nhẹ nhàng là đáp lại sự thân thiện bằng sự thân thiện, nhưng kéo những lời mời riêng về dạng chung. "Hay rủ cả nhóm đi luôn cho vui" là câu đáp vừa không từ chối người ta, vừa không để hình thành một cặp thân riêng. Tin nhắn ngoài giờ không vì việc thì trả lời ngắn, lịch sự, không mở thêm câu chuyện mới. Quà riêng thì cảm ơn và nói rõ bạn không nhận quà riêng của người trong đội, có bài riêng về chuyện quà cáp ở danh mục này.

Nếu người đó vẫn tiếp tục, một cuộc nói chuyện ngắn và tử tế sẽ đỡ hơn để mọi thứ trôi đi rồi một ngày bùng ra thành tin đồn. Ví dụ: "Chị quý em, nhưng chị cố gắng giữ cách đối xử giống nhau với cả đội, nên mấy buổi riêng thì chị xin phép thôi nhé." Nói một lần, giọng bình thường, rồi tiếp tục đối xử với người đó như mọi người khác.

Đội nhỏ, quán gia đình, quê nhà: khi thân là điều không tránh được

Ở một quán cà phê năm người hay một xưởng may mười người ở quê, chuyện thân nhau gần như mặc định. Mọi người đi chung đám cưới, biết nhà nhau, có khi là hàng xóm. Ở những nơi như vậy, cố dựng một khoảng cách lạnh lùng kiểu văn phòng lớn thường phản tác dụng, vì đội sẽ thấy bạn làm cao.

Cách hợp hơn là để quan hệ gần gũi diễn ra tự nhiên, nhưng đặt rõ vài luật làm việc bằng giấy và áp dụng như nhau: giờ vào ca, cách đổi ca, tiêu chuẩn món ăn hay đường may, cách báo nghỉ. Luật viết ra là thứ đứng giữa bạn và người thân quen, để khi nhắc nhở, bạn chỉ vào luật chứ không chỉ vào người. Ví dụ giả định: chủ một tiệm bánh ở Huế có ba nhân viên là người cùng xóm. Chị viết lên tờ giấy dán trong bếp năm điều về giờ giấc và vệ sinh, đọc cùng cả nhóm, rồi mỗi lần có người quên thì chỉ nhắc đúng điều số mấy. Không ai thấy bị chị "làm khó" riêng mình.

Câu hỏi thường gặp

Sếp có nên đi chơi riêng với một nhân viên ngoài giờ không?

Không cấm, nhưng nên tự hỏi người khác trong đội sẽ nhìn thế nào và mình có còn công bằng với người đó không. Nếu đi riêng, tránh lặp lại đều đặn với cùng một người, không bàn chuyện người vắng mặt, không bàn lương thưởng.

Nhân viên gọi sếp bằng biệt danh có làm mất uy không?

Không nhất thiết. Uy đến từ việc bạn giữ lời và công bằng, không phải từ cách gọi. Chỉ cần chú ý trong cuộc họp với khách hoặc cấp trên thì dùng cách gọi trang trọng hơn, và cả đội cùng một quy ước.

Có nên kể chuyện khó khăn của mình cho nhân viên nghe để gần gũi hơn?

Kể ở mức chung giúp đội thấy bạn cũng là người bình thường. Nhưng tránh dồn chuyện nặng nề lên vai cấp dưới, vì họ không có quyền từ chối nghe và có thể thấy áp lực phải an ủi sếp.

Làm sao biết đội có thấy mình thiên vị hay không?

Quan sát xem có ai nhờ người khác nói giúp với bạn không, ai hay im lặng trong họp, ai ít hỏi bạn trực tiếp. Có thể hỏi riêng một người bạn tin là khách quan, hoặc làm một phiếu góp ý không ghi tên định kỳ.

Quản lý trẻ có nên giữ khoảng cách hơn quản lý lớn tuổi không?

Không có công thức theo tuổi. Người trẻ thường được khuyên lạnh lùng để có uy, nhưng thứ cần giữ chặt hơn là sự nhất quán: nói gì làm nấy, nhắc ai cũng như nhau. Ấm áp mà nhất quán vẫn có uy.

Đã từng là bạn thân của một nhân viên trước khi lên chức thì có nên điều chuyển người đó đi không?

Thường không cần. Một cuộc nói chuyện thẳng và vài tháng giữ đúng chuẩn là đủ. Chỉ khi bạn phải trực tiếp đánh giá lương thưởng của người đó và cả hai thấy khó công bằng, hãy cân nhắc nhờ cấp trên cùng tham gia đánh giá.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138