Người dẫn đội không nên chủ động gửi lời mời kết bạn trên tài khoản cá nhân cho nhân viên; nên dùng kênh công việc cho việc, để nhân viên tự quyết có kết bạn với mình hay không, và khi đã là bạn thì không soi, không dùng chuyện trên trang cá nhân để đánh giá công việc. Câu này nghe đơn giản nhưng chạm vào nhiều tình huống tế nhị: trưởng ca thấy nhân viên xin nghỉ ốm mà đăng ảnh đi biển, chủ quán thấy nhân viên than mệt trên trang cá nhân, quản lý mới không biết có nên chấp nhận lời mời của đội cũ.
Bài viết từ góc người quản lý, người có quyền xếp ca, đánh giá, duyệt nghỉ. Chính vì có quyền ấy mà một lời mời kết bạn từ bạn không còn là lời mời giữa hai người ngang hàng. Nhân viên rất khó từ chối, và khi đã đồng ý, họ có thể phải tự kiểm duyệt đời sống riêng của mình.
Vì sao lời mời từ sếp khác lời mời từ đồng nghiệp
Khi một đồng nghiệp ngang hàng gửi lời mời kết bạn, người nhận có thể bấm từ chối hay lờ đi mà không lo hậu quả gì nhiều. Khi người xếp lịch làm của họ gửi lời mời, họ phải tính: từ chối có bị nghĩ là chảnh, là không hoà đồng không, có ảnh hưởng đến ca làm, đến đánh giá cuối năm không. Đa số sẽ bấm đồng ý dù không muốn. Đó không phải là sự tự nguyện đầy đủ.
Sau khi đồng ý, nhiều người bắt đầu chọn lọc lại thứ mình đăng: bớt ảnh đi chơi ngày nghỉ, không than mệt, không chia sẻ quan điểm cá nhân. Họ có quyền làm vậy, nhưng điều này có nghĩa là bạn vô tình làm hẹp không gian riêng của một người chỉ vì vị trí của mình. Người quản lý tinh ý hiểu rằng tôn trọng đời tư nhân viên bắt đầu từ việc không đặt họ vào thế khó xử.
Vì vậy nguyên tắc dễ nhớ là: cấp dưới có thể chủ động kết bạn với cấp trên, cấp trên thì không chủ động. Nếu nhân viên gửi lời mời, bạn chấp nhận hay không là chuyện của bạn, và áp dụng như nhau với cả đội. Đừng chấp nhận người này mà lờ người kia, vì đội sẽ nhìn thấy.
Tách kênh: việc nào ở đâu
Phần lớn rắc rối đến từ việc trộn lẫn chuyện việc và chuyện riêng trên cùng một tài khoản. Cách gọn nhất là tách kênh rõ ràng ngay từ đầu, rồi nói với cả đội.
| Loại việc | Kênh nên dùng | Ghi chú |
|---|---|---|
| Xếp ca, đổi ca, giao việc, nhắc hạn | Nhóm công việc của đội hoặc ứng dụng nội bộ | Có giờ nhắn hợp lý, ai cũng thấy như nhau |
| Chuyện riêng một người về công việc (đánh giá, góp ý, xin nghỉ có lý do riêng) | Nhắn riêng trên kênh công việc hoặc gặp trực tiếp | Không bàn trong nhóm chung |
| Chúc mừng sinh nhật, chuyện vui của đội | Nhóm công việc hoặc một nhóm vui riêng, tự nguyện tham gia | Không bắt buộc ai vào nhóm vui |
| Đời sống cá nhân của bạn | Tài khoản riêng, chế độ người xem do bạn chọn | Không dùng để giao việc |
Khi kênh đã tách, bạn không cần kết bạn cá nhân với ai mà việc vẫn trôi. Nhân viên cũng yên tâm rằng sếp liên hệ họ qua kênh việc, không qua trang cá nhân lúc mười một giờ đêm.
Khi đã là bạn trên mạng: năm điều nên giữ
Không soi trang cá nhân. Bạn có thể thấy bài của nhân viên trên bảng tin, nhưng đừng chủ động vào xem lại hay lưu ảnh chụp màn hình. Theo dõi đời tư một cách có chủ đích làm hỏng sự tin cậy, và với những hình thức theo dõi vượt quá mức thông thường còn có thể đụng đến quy định về bảo vệ dữ liệu cá nhân và đời sống riêng tư.
Thả cảm xúc đều tay hoặc không thả. Thích bài của người này mà không bao giờ thích bài của người kia, đội sẽ đọc ra ý nghĩa. Nếu không chắc, cách an toàn là ít tương tác, chỉ chúc mừng những dịp lớn như cưới hỏi, sinh con.
Không bình luận chuyện việc dưới bài riêng. Câu "mai nhớ đến sớm nhé" dưới ảnh đi chơi của nhân viên là đưa chuyện việc ra trước mặt bạn bè và người thân của họ.
Không nhắc đến điều đã thấy trên mạng khi ở chỗ làm. Kể cả khen, như "hôm qua thấy em đi Đà Lạt đẹp quá", cũng có thể làm người nghe thấy bị nhìn. Để họ tự kể nếu muốn.
Giữ trang của mình nhất quán với vai trò. Bạn có quyền có đời sống riêng, nhưng nếu đã kết bạn với đội thì những bài chê bai công ty, chê cấp trên, khoe chuyện làm ăn với đối tác sẽ được đội đọc. Dùng chế độ người xem để tách bớt nếu cần.
Thấy nhân viên xin nghỉ ốm mà đăng ảnh đi chơi: làm gì
Đây là tình huống được hỏi nhiều nhất. Phản ứng đầu tiên của nhiều quản lý là chụp màn hình, gửi vào nhóm hoặc gọi ngay để hỏi tội. Cả hai cách đều làm mất uy nhiều hơn là giữ uy, vì đội sẽ hiểu rằng sếp đang theo dõi trang cá nhân của mọi người.
Trước hết, ảnh trên mạng không phải bằng chứng chắc chắn: có thể là ảnh cũ, ảnh người khác đăng có gắn thẻ, hoặc người đó ốm nhẹ nhưng vẫn ra ngoài chút để khuây khoả, điều không trái với việc nghỉ ốm. Thứ hai, chuyện nghỉ ốm có quy định riêng về giấy tờ, về chế độ, và cách xử lý đúng là dựa trên quy định đó chứ không dựa trên ảnh.
Cách làm hợp lý là tách hai việc. Việc thứ nhất: nếu đội đang có vấn đề nghỉ đột xuất nhiều, hãy làm rõ quy trình xin nghỉ cho cả đội, như báo trước bao lâu, cần giấy tờ gì trong trường hợp nào, theo nội quy của nơi làm việc. Việc thứ hai: nếu bạn có lý do thật để nghi ngờ một người, nói chuyện riêng, hỏi thăm sức khoẻ, nhắc lại quy trình, không đưa ảnh ra như một lời buộc tội. Nếu hành vi lặp lại và có căn cứ rõ ràng ngoài mạng xã hội, xử lý theo nội quy và quy định lao động hiện hành; khi không chắc, có thể hỏi luật sư trên AI Cố Vấn trước khi quyết.
Nhân viên đăng bài than việc, than công ty: xử lý từng bước
Một nhân viên đăng dòng than "làm ở đây mệt mỏi quá" hoặc "sếp gì mà vô lý". Bạn thấy, hoặc có người chụp gửi cho bạn. Làm theo thứ tự sau để không biến chuyện nhỏ thành chuyện lớn.
- Đừng phản ứng ngay trên mạng: không bình luận, không nhắn hỏi trong lúc đang bực.
- Tự hỏi: bài đăng có lộ bí mật kinh doanh, thông tin khách hàng, xúc phạm cá nhân cụ thể không, hay chỉ là than thở chung chung. Than thở chung là chuyện cảm xúc, không phải vi phạm.
- Nếu chỉ là than thở, coi đó là tín hiệu. Có thể người đó đang quá tải hay bất mãn điều gì. Hẹn nói chuyện riêng về công việc, không nhắc đến bài đăng, hỏi xem gần đây có gì khó.
- Nếu bài đăng lộ thông tin nội bộ hoặc xúc phạm người khác, nói chuyện riêng, nêu rõ phần nào không được đăng và vì sao, đề nghị gỡ. Ghi lại cuộc nói chuyện.
- Chỉ khi vi phạm nghiêm trọng và có trong nội quy mới tính đến kỷ luật, theo đúng trình tự luật lao động hiện hành; không tự ý phạt tiền, không bêu tên trong nhóm.
- Nhắc lại với cả đội quy tắc về thông tin nội bộ trên mạng, nói chung cho mọi người, không chỉ vào ai.
Cách xử lý của bạn trong một lần như vậy sẽ được cả đội nhớ. Bình tĩnh và đi vào gốc vấn đề cho thấy bạn mạnh hơn nhiều so với một lời răn đe trên mạng.
Quy ước mạng xã hội cho đội: vài điều nên nói rõ một lần
Nhiều rắc rối trên mạng không đến từ sếp mà từ chính các thành viên đăng về nhau và về chỗ làm. Người dẫn đội nên đặt vài quy ước ngắn, nói trong một buổi họp, áp dụng cho cả mình. Ở quán ăn, cửa hàng, xưởng nhỏ, những điều sau thường đủ dùng.
- Không đăng ảnh, video có mặt đồng nghiệp khi chưa hỏi người đó, nhất là ảnh lúc đang làm việc, đang mệt hay đang bị khách phàn nàn.
- Không đăng thông tin của khách: tên, số điện thoại, địa chỉ giao hàng, hoá đơn, ảnh khách đang ngồi ăn. Đây vừa là phép lịch sự vừa là chuyện bảo vệ dữ liệu cá nhân.
- Khu bếp, kho, quầy thu ngân, bảng doanh thu không phải chỗ để quay video vui khi chưa được phép.
- Chuyện bất đồng trong đội nói trực tiếp hoặc nhắn riêng, không đăng bóng gió lên trang cá nhân.
- Nhóm chat việc có giờ: sau một mốc giờ nhất định chỉ nhắn chuyện gấp, và người quản lý giữ đúng điều đó trước tiên.
- Ai thấy thông tin sai về quán, về đội trên mạng thì báo người quản lý, không tự vào tranh cãi với người lạ.
Quy ước chỉ có hiệu lực khi người đặt ra nó làm đúng trước. Nếu chính bạn hay quay video khu bếp đăng lên, hay nhắn việc lúc nửa đêm, đội sẽ hiểu quy ước chỉ là để nói cho có.
Khi bạn mới nhận đội, khi nhân viên nghỉ việc
Quản lý mới thường nhận được một loạt lời mời từ đội trong tuần đầu. Bạn có thể chấp nhận tất cả, hoặc nói rõ một lần trong buổi gặp đầu: "Mình liên lạc việc qua nhóm của đội nhé, còn trang cá nhân thì mọi người cứ thoải mái, ai kết bạn thì mình đồng ý hết, không kết bạn cũng không sao." Câu này giải toả cho những người đang băn khoăn có phải kết bạn với sếp mới không.
Nếu bạn lên chức từ đồng nghiệp, đã là bạn trên mạng với nhiều người trong đội, không cần huỷ kết bạn ai. Chỉ cần tự nhắc mình giữ năm điều ở trên chặt hơn trước, vì giờ một cái thả cảm xúc của bạn có trọng lượng khác.
Khi một nhân viên nghỉ việc, giữ hay huỷ kết bạn là lựa chọn của cả hai bên. Đừng huỷ kết bạn ngay sau ngày người đó nghỉ như một cách bày tỏ thái độ, vì đội còn lại sẽ thấy. Nếu người đó rời đi trong căng thẳng, im lặng và để thời gian làm việc của nó là cách lịch sự nhất. Ngược lại, một lời chúc ngắn trên kênh công việc trong ngày cuối của họ là cử chỉ được nhớ lâu.
Câu hỏi thường gặp
Sếp có quyền yêu cầu nhân viên kết bạn mạng xã hội để tiện liên lạc không?
Không nên. Liên lạc công việc nên đi qua kênh công việc như nhóm chat của đội hoặc ứng dụng nội bộ. Tài khoản cá nhân là chuyện riêng của mỗi người, và yêu cầu kết bạn đặt nhân viên vào thế khó từ chối.
Nhân viên chặn hoặc hạn chế sếp trên mạng xã hội thì có sao không?
Đó là quyền của họ và không nói lên điều gì về thái độ làm việc. Người quản lý nên coi như bình thường, không hỏi lý do, không để chuyện này ảnh hưởng đến đánh giá.
Có nên lập nhóm Zalo chung cho cả đội gồm cả việc lẫn chuyện vui không?
Được, nhưng nên có một nhóm việc riêng để thông báo quan trọng không bị trôi giữa ảnh và tin vui. Nhóm vui thì để tự nguyện tham gia, ai rời nhóm cũng không bị hỏi han.
Quản lý có nên nhắn tin việc cho nhân viên ngoài giờ không?
Hạn chế. Nếu thật sự gấp, nhắn ngắn, nói rõ không cần trả lời ngay nếu không khẩn. Với việc không gấp, hẹn giờ gửi vào đầu ca hôm sau. Thói quen này giúp đội tin rằng thời gian nghỉ của họ được tôn trọng.
Thấy nhân viên đăng bài quan điểm cá nhân khác mình thì làm gì?
Không làm gì cả nếu bài không liên quan đến công việc, không lộ thông tin nội bộ, không vi phạm pháp luật. Quan điểm cá nhân trên trang riêng không phải việc của người quản lý.
Đồng nghiệp chụp bài của người khác gửi cho sếp thì xử lý sao?
Cảm ơn ngắn gọn, không bình luận về người được nhắc đến, không khuyến khích gửi tiếp. Nếu bài thật sự có vấn đề thì xử lý theo các bước như với bài đăng than việc; nếu không, để yên.