Người quản lý nên chia sẻ một phần đời mình với đội, như sở thích, chuyện gia đình nhẹ nhàng, những lần mình từng sai và học được gì, vì điều đó làm đội thấy bạn là người thật; nhưng nên giữ lại ba loại chuyện: than phiền về cấp trên và công ty, nỗi lo tiền bạc hay tin xấu chưa được công bố, và chuyện về nhân viên khác. Ba loại này khi nói ra không làm đội gần bạn hơn, mà làm họ bất an hoặc mất tin vào người đang dẫn họ.
Bài viết cho trưởng nhóm, quản lý cửa hàng, trưởng ca, quản lý cấp trung, những người đứng giữa: trên có chủ hay giám đốc, dưới có đội. Áp lực từ hai phía khiến bạn rất muốn có người để kể, và đội là những người ở gần nhất mỗi ngày.
Chia sẻ có chọn lọc làm đội gần bạn hơn
Người quản lý không bao giờ kể gì về mình thường bị cảm nhận là xa cách, khó đoán. Nhân viên không biết bạn thích gì, sợ gì, nên cũng không biết nói chuyện với bạn ra sao ngoài công việc. Một chút chia sẻ phá lớp băng đó: bạn kể cuối tuần đưa con đi câu cá, kể hồi mới vào nghề từng làm vỡ cả khay ly trước mặt khách, kể mình đang tập chạy bộ mà ba hôm đã bỏ.
Loại chia sẻ có giá trị nhất với uy là kể về những lần mình sai. Khi trưởng ca kể "Hồi đầu chị cũng tính tiền sai cho khách, bị quản lý cũ nhắc cả tuần", người mới vào thấy lỗi của mình là chuyện có thể sửa, và thấy người dẫn mình không giả vờ hoàn hảo. Điều kiện là câu chuyện phải kết thúc bằng bài học, không phải bằng lời than.
Liều lượng cũng quan trọng. Một hai câu chuyện nhỏ trong bữa cơm ca, lúc dọn dẹp cuối ngày là đủ; biến buổi họp thành chỗ kể chuyện của mình thì đội sẽ thấy mất thời gian. Hãy chia sẻ khi đội cũng đang chia sẻ, đáp lại câu chuyện của họ bằng câu chuyện của mình, chứ không giành lấy câu chuyện.
Một nguyên tắc đơn giản để chọn: chia sẻ những gì làm người nghe thấy nhẹ nhõm hơn hoặc gần bạn hơn, giữ lại những gì làm họ phải lo thay bạn.
Nói gì, nói thế nào, giữ lại gì
Bảng dưới đặt cạnh nhau những chủ đề người quản lý hay muốn kể với đội.
| Chủ đề | Nói được | Nên giữ lại |
|---|---|---|
| Gia đình | Con vừa vào lớp một, bố mẹ ở quê khoẻ, cuối tuần cả nhà đi chơi | Mâu thuẫn vợ chồng, chuyện tiền bạc trong nhà, chuyện con cái hư hỏng |
| Sức khoẻ | Đang tập thể dục, tuần sau nghỉ một ngày đi khám định kỳ | Chi tiết bệnh tật, nỗi sợ, trừ khi ảnh hưởng đến lịch làm việc |
| Công việc của mình | Những lần mình từng sai và cách sửa, mục tiêu học thêm | Lo bị mất chức, đang tìm việc chỗ khác |
| Cấp trên, công ty | Lý do của các quyết định, những gì cấp trên ghi nhận đội | Chê bai cá nhân cấp trên, bất đồng chưa ngã ngũ, tin đồn |
| Nhân viên khác | Khen công khai việc tốt của một người | Nhận xét, so sánh, chuyện riêng của bất kỳ ai trong đội |
Phần lớn những chuyện ở cột phải không xấu hay đáng giấu, chỉ là đội không phải chỗ phù hợp để đặt chúng. Chúng cần một người nghe ngang hàng với bạn.
Than phiền về cấp trên: vì sao mất uy nhanh nhất
Khi bạn than với đội rằng giám đốc vô lý, chủ keo kiệt, phòng khác lười, bạn có thể được vài cái gật đầu đồng tình tức thì. Nhưng cái giá đến ngay sau đó. Thứ nhất, đội sẽ thấy bạn không có tiếng nói với cấp trên, nên những gì bạn hứa với đội cũng khó thành. Thứ hai, quyết định tiếp theo bạn truyền xuống sẽ bị đón nhận với thái độ "đến sếp mình còn không phục". Thứ ba, đội học được rằng nói xấu người vắng mặt là chuyện bình thường, và sớm muộn bạn cũng là người vắng mặt.
Còn một rủi ro thực tế: ở đội nhỏ, lời nói đi rất xa. Một câu bạn buột ra lúc mệt có thể đến tai cấp trên trong tuần đó, kèm thêm vài phần thêm thắt. Khi ấy bạn mất cả hai phía.
Điều này không có nghĩa là bạn phải giả vờ đồng ý với mọi thứ. Nó có nghĩa là bất đồng với cấp trên được nói với cấp trên, ở chỗ riêng, kèm lý do và đề xuất. Với đội, bạn nói về quyết định và cách làm, không nói về con người.
Truyền đạt một quyết định mình không đồng ý
Người quản lý cấp trung thường phải mang xuống những quyết định mình đã phản đối mà không thắng. Trình tự sau giúp bạn trung thực mà vẫn giữ được đội.
- Trước khi nói với đội, tìm hiểu lý do thật của quyết định từ cấp trên, kể cả khi bạn không đồng ý với lý do đó.
- Nói với đội quyết định là gì, bắt đầu từ khi nào, ảnh hưởng đến ai, bằng giọng bình thường.
- Nêu lý do mà cấp trên đưa ra, không bình luận thêm bằng giọng mỉa mai.
- Nếu bị hỏi thẳng "Anh có đồng ý không?", có thể trả lời thật mà không đổ lỗi: "Anh đã nêu một số lo ngại, và đã được nghe. Quyết định cuối là thế này, và đội mình sẽ làm cho tốt."
- Ghi lại những khó khăn đội gặp khi thực hiện, rồi mang lên cấp trên như dữ liệu cho lần điều chỉnh sau, không như lời than.
Câu "đội mình sẽ làm cho tốt" là chỗ giữ uy. Đội thấy bạn không phải người phát loa cho cấp trên, cũng không phải người kéo đội chống lại cấp trên, mà là người đứng ra chịu trách nhiệm cho việc của đội.
Tin xấu chưa công bố và nỗi lo của chính bạn
Có những giai đoạn bạn biết trước điều đội chưa biết: quán sắp giảm giờ mở cửa, công ty đang tính cắt bớt người, doanh thu tháng này rất tệ. Áp lực giữ kín rất lớn, nhất là khi có người hỏi thẳng. Nhưng nói trước khi có quyết định chính thức thường gây hoảng loạn, tin đồn và những người giỏi nhất tìm đường đi trước.
Câu trả lời trung thực khi bị hỏi là: "Có những chuyện đang được bàn mà chị chưa nói được vì chưa chốt. Khi có quyết định, chị sẽ nói với cả đội sớm nhất có thể, và chị sẽ không để ai biết tin từ người ngoài." Câu này không nói dối, không làm hoảng, và cho đội một lời hứa bạn giữ được.
Còn nỗi lo của riêng bạn, như sợ không đạt chỉ tiêu, sợ bị thay, mệt mỏi kéo dài, thì đội không gánh được và không nên phải gánh. Khi trưởng nhóm nói "Tháng này mà không đạt là anh mất chức", đội không có thêm động lực, họ chỉ có thêm một nỗi lo. Hãy nói với đội về mục tiêu và cách làm, còn nỗi lo thì mang đến chỗ khác.
Khi quyết định xấu đã được công bố, lúc đó mới là lúc nói nhiều hơn: lý do, thời gian, ai bị ảnh hưởng, đội sẽ được hỗ trợ những gì. Nếu có cắt giảm người hay đổi chế độ, người quản lý nên nắm nguyên tắc của luật lao động về báo trước và quyền lợi để trả lời đúng; tra văn bản hiện hành hoặc hỏi luật sư trên AI Cố Vấn, đừng tự hứa điều mình chưa chắc.
Năm câu quen miệng nên bỏ khi nói chuyện với đội
"Trên bảo thế thì làm thế, anh cũng chịu." Câu này đẩy hết trách nhiệm lên trên và cho đội thấy bạn chỉ là người chuyển lời. Thay bằng: "Quyết định là thế này, lý do là thế này, đội mình làm thế này."
"Nói nhỏ thôi, chuyện này đừng kể ai." Nếu đã không muốn ai biết, đừng nói. Một bí mật kể cho một nhân viên là một bí mật sắp lộ, và người được kể bị đặt vào thế khó.
"Chị mệt lắm rồi, không biết làm sao nữa." Nói một lần lúc thật sự kiệt sức thì đội thông cảm. Nói thường xuyên thì đội mất chỗ dựa. Thay bằng việc nói rõ mình cần đội giúp phần nào.
"Bạn A thì được chứ bạn B làm chậm lắm." Nhận xét người vắng mặt trước người khác là cách nhanh nhất để cả đội tự hỏi bạn nói gì về họ khi họ vắng mặt.
"Chỗ này lương thấp, anh cũng đang tính." Người quản lý nói mình đang muốn đi là mở cửa cho cả đội cùng đi. Nếu bạn thật sự tính đổi việc, giữ kín đến khi có quyết định và báo cho cấp trên trước.
Tìm chỗ khác để xả: người quản lý cũng cần được nghe
Giữ lại những chuyện nặng không có nghĩa là ôm một mình. Người quản lý không có chỗ xả thường sẽ xả ra đội lúc nào không hay: một câu gắt, một tiếng thở dài, một buổi họp mặt nặng mày nhẹ. Cần tìm trước những chỗ phù hợp.
Chỗ thứ nhất là người ngang cấp: một trưởng ca khác, một quản lý chi nhánh khác, người hiểu áp lực giống bạn mà không phụ thuộc vào bạn. Chỗ thứ hai là bạn bè, người thân ngoài công việc, nghe được những chuyện bạn không kể ở chỗ làm. Chỗ thứ ba là cấp trên trực tiếp nếu quan hệ đủ tin cậy, để nói về áp lực công việc một cách thẳng thắn. Khi căng thẳng kéo dài, mất ngủ, dễ cáu với cả người nhà, nên tìm đến người có chuyên môn về tâm lý hoặc cơ sở y tế để được hỗ trợ.
Một thói quen nhỏ có ích: trước khi bước vào ca hay buổi họp với đội sau một cuộc gọi căng thẳng với cấp trên, dành hai phút ngồi một mình, uống ngụm nước, viết ra giấy điều làm mình bực. Đội không cần biết bạn vừa bị nói nặng; họ cần thấy người dẫn mình bước vào với cái đầu bình tĩnh.
Câu hỏi thường gặp
Sếp có nên kể chuyện gia đình với nhân viên không?
Có, ở mức nhẹ nhàng như con cái, bố mẹ, những dịp vui. Những chuyện nặng như mâu thuẫn vợ chồng, nợ nần thì nên giữ lại, vì đội không giúp được và sẽ khó đối xử với bạn như một người quản lý bình thường.
Nhân viên than phiền về công ty với mình thì có nên hùa theo không?
Không nên hùa theo. Lắng nghe, hỏi điều gì cụ thể đang làm họ khó, và ghi lại những gì mang lên được cấp trên. Đồng tình chung chung chỉ làm không khí than phiền dày hơn.
Lỡ nói xấu cấp trên trước đội rồi thì gỡ thế nào?
Không cần làm to chuyện. Lần họp sau, nói ngắn rằng hôm trước mình nói lúc đang bực, chưa công bằng, và từ nay bất đồng với cấp trên mình sẽ nói thẳng với cấp trên. Sau đó giữ đúng điều đó.
Có nên cho đội biết khi mình đang có chuyện buồn lớn như tang gia?
Nên cho biết ngắn gọn để đội hiểu nếu bạn vắng mặt hay ít nói hơn, và để họ có cơ hội chia buồn. Không cần kể chi tiết. Nhờ một người tin cậy điều phối việc trong những ngày bạn vắng.
Chia sẻ chuyện riêng với một nhân viên thân hơn những người khác có sao không?
Dễ thành chuyện. Người đó sẽ được đội coi là thân tín, và những gì bạn kể dễ lan ra. Nếu cần một người tâm sự, hãy tìm ngoài đội, không phải trong số những người mình đánh giá.
Quản lý cấp trung bị kẹp giữa cấp trên và đội thì nói với ai?
Với cấp trên, nói về áp lực công việc kèm đề xuất. Với người ngang cấp, chia sẻ kinh nghiệm. Với đội, nói về mục tiêu và cách làm. Mỗi chỗ một phần, không đổ hết vào một nơi.