Sếp hiền hoàn toàn giữ được uy, với điều kiện cái "hiền" nằm ở giọng nói và cách đối xử, không nằm ở chuẩn công việc. Người quản lý ôn hoà mất uy không phải vì họ nói nhỏ hay ít nổi nóng, mà vì họ hay né cuộc nói chuyện khó, nhận việc thay người làm sai, và để chuẩn trôi dần để giữ không khí êm.
Nếu bạn là người tính nhẹ nhàng, không thích to tiếng, và đang lo rằng mình không hợp làm quản lý, bài này dành cho bạn. Phần dưới tách hiền khỏi dễ dãi, chỉ ra lợi thế thật của người ôn hoà, những chỗ hay gãy, và cách nói thẳng mà không phải đổi tính.
Hiền, dễ dãi và né va chạm: ba thứ hay bị gộp làm một
Khi đội nói "sếp mình hiền", họ có thể khen, cũng có thể đang chê. Phân biệt ba trạng thái dưới đây để biết mình đang ở đâu.
| Biểu hiện | Ôn hoà | Dễ dãi | Né va chạm |
|---|---|---|---|
| Giọng nói | Nhẹ, bình tĩnh | Nhẹ, xuề xoà | Nhẹ, ngập ngừng |
| Với chuẩn công việc | Giữ rõ, nhắc đều | Cho qua nhiều lần | Biết là sai nhưng không nói |
| Khi có người sai | Gọi riêng, nói thẳng việc | Cười cho qua | Tự sửa giúp, không nói với người sai |
| Khi bị phản đối | Nghe, giải thích, giữ quyết định nếu đúng | Đổi ý ngay | Hoãn, rồi để việc trôi |
| Đội cảm nhận | Dễ gần mà vẫn biết phải làm gì | Thoải mái nhưng lộn xộn | Không biết sếp thật sự nghĩ gì |
Chỉ cột đầu là ôn hoà đúng nghĩa. Hai cột sau mới là thứ làm mất uy, và chúng có thể xảy ra ở người tính nóng lẫn người tính hiền. Vấn đề không phải tính cách, mà là có giữ chuẩn hay không.
Một phép thử nhanh: nghĩ tới người đang vi phạm chuẩn rõ nhất trong đội bạn lúc này. Bạn đã nói thẳng với người đó chưa, bằng lời đủ rõ để họ hiểu đó là lời nhắc? Nếu câu trả lời là chưa, và đã hơn hai tuần, rất có thể bạn đang ở cột thứ ba chứ không phải cột thứ nhất, dù đội vẫn gọi bạn là sếp hiền.
Lợi thế thật của người quản lý ôn hoà
Đội dám báo tin xấu. Khi người quản lý không nổi nóng, nhân viên ít ngại báo lỗi, báo sự cố, báo những điều không vui. Người quản lý ôn hoà vì thế thường biết chuyện sớm hơn, và xử lý được khi nó còn nhỏ.
Lời nói nặng ký hơn khi cần. Người hiếm khi gay gắt, một lần nói giọng nghiêm là cả đội để ý ngay. Ngược lại, người ngày nào cũng quát thì lời quát đã thành tiếng ồn nền, đội nghe mà không còn giật mình.
Giữ được người giỏi. Người có tay nghề thường có nhiều lựa chọn, và họ hay chọn ở lại với người quản lý tôn trọng mình. Một môi trường không căng thẳng vô cớ là lý do thật để người giỏi gắn bó.
Ra quyết định ít bị cảm xúc kéo lệch. Người bình tĩnh có xu hướng nghe hết rồi mới quyết. Trong những tình huống căng như khách làm ầm, hai nhân viên cãi nhau, sự bình tĩnh ấy giúp cả đội hạ nhiệt theo.
Làm gương về cách cư xử. Đội học cách đối xử với nhau và với khách qua cách quản lý đối xử với họ. Một trưởng ca nhẹ nhàng mà rõ ràng thường có một ca ít va chạm hơn.
Những chỗ người ôn hoà hay gãy
Lợi thế nào cũng có mặt trái. Với người tính hiền, mặt trái thường không nằm ở cách nói mà ở những việc không làm. Rà danh sách dưới đây để thấy chỗ mình cần để ý.
- Hoãn cuộc nói chuyện khó hết tuần này sang tuần khác, hy vọng vấn đề tự hết. Thường là nó không tự hết, chỉ lớn lên.
- Tự làm thay phần việc của người làm sai để khỏi phải nói, rồi kiệt sức và ấm ức với chính đội mình.
- Nói vòng vo tới mức người nghe không hiểu đó là lời nhắc, kiểu "chắc lần sau mình cố gắng hơn chút ha" thay vì nói rõ điều cần đổi.
- Đổi quyết định khi có người phản đối mạnh, khiến cả đội học rằng ai to tiếng hơn sẽ thắng.
- Không bênh đội trước khách vô lý hay trước bộ phận khác vì ngại va chạm.
- Để một người lấn lướt cả đội vì người đó nói nhiều, quen việc, và bạn không muốn căng thẳng.
Điểm chung là sự né tránh. Người ôn hoà không cần trở nên gay gắt, chỉ cần không né những việc thuộc phần mình. Một cuộc nói chuyện khó làm sớm bằng giọng nhẹ nhàng hiệu quả hơn nhiều so với một trận nổi nóng sau ba tháng dồn nén.
Nói thẳng mà vẫn giữ giọng ôn hoà: câu mẫu
Không cần đổi tính để nói thẳng. Cái cần đổi là cấu trúc câu: nêu việc cụ thể, nêu chuẩn, nêu điều cần làm khác. Dưới đây là vài câu mẫu cho tình huống hay gặp, đã bỏ những chữ rào đón làm mờ ý.
- Nhắc giờ giấc: "Tuần này em vào ca trễ ba lần, mỗi lần khoảng mười lăm phút. Ca sáng cần đủ người lúc mở cửa. Từ mai em vào đúng giờ được không, nếu có khó khăn gì thì nói chị trước."
- Từ chối đề nghị: "Đề nghị đổi lịch của em anh đã xem. Tuần này anh chưa đổi được vì hai bạn đã xin nghỉ trước. Tuần sau anh ưu tiên em."
- Khi người lấn lời trong họp: "Chị nghe ý anh rồi. Giờ chị muốn nghe thêm hai bạn mới, rồi mình chốt."
- Giữ quyết định khi bị phản đối: "Anh hiểu em thấy cách này mất thời gian hơn. Lý do anh vẫn giữ là khách phàn nàn về chuyện này nhiều nhất tháng qua. Mình làm thử hai tuần rồi xem lại."
- Bênh đội trước khách: "Dạ, bạn ấy làm đúng quy định của cửa hàng. Nếu anh chị cần, em là quản lý ca, em xử lý trực tiếp."
Để ý rằng không câu nào cần lên giọng. Điều làm chúng có trọng lượng là sự cụ thể và việc bạn giữ đúng điều đã nói ngay sau đó.
Người hướng nội làm quản lý: không cần đóng vai người khác
Nhiều người tính trầm, thích làm việc yên tĩnh, ngại đám đông, tin rằng làm quản lý là phải trở thành người hoạt ngôn, sôi nổi. Thật ra không có bằng chứng chắc chắn rằng người hướng ngoại luôn dẫn đội tốt hơn. Người trầm tính thường có những thế mạnh hợp với đội nhỏ: lắng nghe kỹ, chuẩn bị chu đáo trước cuộc nói chuyện, quan sát thấy những thay đổi nhỏ trong đội.
Điều người hướng nội cần làm không phải là đóng vai người khác, mà là có cấu trúc để bù cho chỗ mình không tự nhiên. Ví dụ: không thích nói trước đám đông thì chuẩn bị ba ý chính cho buổi giao ban, viết ra trước. Ngại mở lời với người khó thì hẹn lịch cụ thể để không thể hoãn. Mệt sau một ngày tiếp xúc nhiều thì giữ một khoảng yên tĩnh ngắn trước khi xử lý việc quan trọng.
Đội không cần một người quản lý vui nhộn. Đội cần một người rõ ràng, giữ lời và có mặt khi cần. Những thứ đó không thuộc về tính cách nào riêng. Người trầm tính chỉ cần nhớ một điều: sự im lặng của mình đôi khi bị đội đọc thành không quan tâm, nên hãy nói ra thành lời những gì mình đã thấy và đánh giá cao.
Khi sự ôn hoà thật ra là nỗi ngại của chính mình
Có một câu hỏi người quản lý tính hiền nên tự hỏi một cách thành thật: mình nhẹ nhàng vì tin đó là cách dẫn đội tốt, hay vì sợ bị ghét, sợ người khác buồn, sợ không khí căng? Hai lý do này cho ra cùng một giọng nói, nhưng dẫn tới hành động khác nhau. Lý do thứ nhất vẫn cho phép bạn nói điều khó. Lý do thứ hai khiến bạn né.
Nỗi ngại va chạm thường có gốc từ trải nghiệm riêng: lớn lên trong gia đình hay to tiếng, từng làm dưới một người quản lý hay quát, hoặc đơn giản là tính cách nhạy cảm với cảm xúc người khác. Không có gì sai ở những điều đó. Nhưng khi đã nhận vai dẫn dắt, nỗi ngại ấy cần được quản lý, vì đội trông vào bạn để giải quyết những việc họ không tự giải quyết được.
Cách tập không phải là ép mình làm cuộc nói chuyện khó nhất ngay lập tức. Bắt đầu từ việc nhỏ: nhắc một lỗi nhỏ ngay trong ngày thay vì để dồn, nói không với một đề nghị nhỏ có lý do rõ. Mỗi lần làm được, bạn thấy hậu quả không tệ như mình tưởng. Nếu nỗi lo lắng trước mỗi cuộc trao đổi kéo dài, ảnh hưởng tới giấc ngủ hay sức khoẻ, hãy cân nhắc tìm sự hỗ trợ từ người cố vấn tin cậy hoặc chuyên gia tâm lý.
Ví dụ giả định: một trưởng nhóm ôn hoà học cách không né
Chị Thảo làm trưởng nhóm chăm sóc khách hàng ở một công ty nhỏ tại Hà Nội, nhóm sáu người. Chị được đội quý vì không bao giờ to tiếng. Nhưng trong nhóm có một bạn thường trả lời khách cộc lốc, và suốt hai tháng chị chỉ nhắc kiểu "mình nhẹ nhàng với khách hơn chút nha". Bạn ấy không đổi. Những người khác bắt đầu thấy khó chịu vì phải nhận lại khách bực mình.
Chị quyết định không đổi tính, chỉ đổi cách nói. Chị chọn ba đoạn trò chuyện cụ thể của bạn đó với khách, gọi riêng vào phòng họp nhỏ, nói rõ câu nào chưa đạt chuẩn của công ty, vì sao, và cách trả lời thay thế. Chị hẹn hai tuần sau xem lại cùng nhau. Giọng chị vẫn nhẹ như thường.
Hai tuần sau, cách trả lời của bạn ấy khá hơn rõ. Điều đáng nói hơn là những người còn lại trong nhóm thấy chị đã xử lý, và họ bắt đầu nói với chị những vướng mắc khác mà trước đây họ ngại nói. Sự hiền của chị không đổi, nhưng giờ nó đi kèm sự rõ ràng.
Câu hỏi thường gặp
Sếp hiền có bị nhân viên lợi dụng không?
Có thể bị lợi dụng nếu hiền đi kèm dễ dãi: cho qua lỗi nhiều lần, đổi quyết định khi bị nài nỉ, làm thay phần việc của người khác. Nếu bạn giữ chuẩn rõ và nhắc đều, giọng nhẹ nhàng không phải là điểm yếu. Đội phân biệt được người nhẹ nhàng với người dễ bắt nạt qua việc bạn làm, không qua giọng nói.
Người tính hiền có nên làm quản lý không?
Có thể làm tốt nếu chấp nhận rằng một phần việc của quản lý là nói những điều không vui và không né phần đó. Nhiều người hiền làm quản lý rất được việc nhờ đội dám báo tin xấu và môi trường ít căng thẳng. Nếu thật sự không chịu được các cuộc nói chuyện khó, vai chuyên gia có thể hợp hơn.
Làm sao để nói không với nhân viên mà không thấy áy náy?
Nhắc mình rằng nói không có lý do là công bằng với cả đội, vì đồng ý với một người có thể là thiệt cho người khác. Nói ngắn: nêu quyết định, nêu lý do, nêu điều bạn có thể làm thay thế nếu có. Cảm giác áy náy thường giảm dần sau vài lần thấy đội vẫn tôn trọng bạn.
Có cần thỉnh thoảng nổi nóng để đội biết mình không dễ bắt nạt không?
Không cần. Nổi nóng có tính toán thường bị đội nhìn ra là diễn, và nó làm mất đi lợi thế lớn nhất của bạn là sự bình tĩnh. Thứ khiến đội biết bạn không dễ bắt nạt là bạn giữ quyết định khi có lý do, nhắc lỗi đều đặn và xử lý vi phạm theo đúng quy định.
Người hướng nội có cần học cách nói chuyện sôi nổi để làm quản lý không?
Không nhất thiết. Bạn cần nói rõ ràng và đủ, không cần sôi nổi. Chuẩn bị trước ý chính, dùng câu ngắn, và tạo lịch cố định cho các cuộc trao đổi riêng thường hiệu quả hơn cố gắng trở thành người khác. Đội đánh giá sự rõ ràng và nhất quán nhiều hơn độ hoạt ngôn.
Sếp hiền nên xử lý thế nào khi có nhân viên lấn lướt cả đội?
Gọi riêng người đó, nói cụ thể hành vi nào đang ảnh hưởng tới đội, như cắt lời người khác hay tự quyết thay bạn, và thống nhất điều cần đổi. Trong họp, chủ động điều phối lượt nói. Nếu tình hình không đổi, xử lý theo quy trình như với mọi vi phạm khác, đừng để kéo dài vì ngại va chạm.