Uy của người quản lý được xây bằng rất nhiều lời hứa nhỏ được giữ: hẹn trả lời trước thứ Sáu thì trả lời trước thứ Sáu, nói sẽ xem lại lịch ca thì xem lại thật. Đội nhỏ nhớ những lời hứa đó lâu hơn bạn nghĩ. Một lời hứa nhỏ bị quên không gây ồn ào, nhưng vài lời như vậy cộng lại là đủ để nhân viên coi mọi điều bạn nói là "để đó tính".
Bài này không nói về chuyện lấy lại lòng tin sau khi đội đã thấy bạn nói không làm; đó là một quá trình khác. Ở đây là cách phòng từ đầu: nhận ra những câu nói nhân viên nghe thành lời hứa dù bạn không định hứa, chỉ hứa điều nằm trong tay mình, ghi lại mọi lời đã hứa, và khi không giữ được thì báo sớm, nói thật, đưa phương án.
Lời hứa nhỏ của người quản lý nặng hơn bạn nghĩ
Ví dụ giả định ở một quán cà phê tại Đà Lạt. Đầu tháng, một bạn pha chế xin đổi lịch ca để đi học buổi tối. Quản lý trả lời: "Để chị xem lại lịch rồi báo em". Hai tuần sau, chưa có gì. Bạn pha chế không nhắc vì ngại. Cũng tháng đó, quản lý nói với cả đội sẽ thay máy xay vì máy cũ hay kẹt, rồi bận việc khác. Máy vẫn kẹt mỗi sáng.
Với quản lý, đây là hai việc nhỏ trong hàng chục việc phải lo. Với bạn pha chế, đó là chuyện đi học của mình. Với cả đội, đó là chiếc máy làm họ mất mười phút mỗi ca. Không ai phàn nàn, nhưng ai cũng ghi nhận thêm một lần chị nói mà chưa làm. Lần tới khi quản lý nói "tuần sau chị sắp xếp", câu đó nhẹ đi một chút.
Người có chức thường không nhận ra lời nói của mình nặng hơn lời của người khác trong đội. Một câu đồng nghiệp nói vu vơ có thể quên, nhưng một câu sếp nói thì người nghe coi như cam kết, vì sếp là người có quyền biến nó thành thật. Chính vì vậy, người dẫn dắt cần cẩn trọng với lời hứa hơn bất kỳ ai khác trong đội.
Những câu nhân viên nghe thành lời hứa dù bạn không định hứa
Nhiều lời hứa bị quên vì người nói không nghĩ đó là lời hứa. Bảng dưới đây liệt kê vài câu hay gặp, cách người quản lý hiểu và cách nhân viên nghe, kèm cách nói lại cho khớp nhau:
| Câu bạn nói | Bạn nghĩ là | Nhân viên nghe thành | Nói lại cho rõ |
|---|---|---|---|
| "Để chị xem" | Sẽ cân nhắc khi rảnh | Chị sẽ xem và trả lời | "Thứ Năm chị trả lời em được hay không" |
| "Cuối tháng tính" | Có thể tính, tuỳ tình hình | Cuối tháng sẽ có | "Cuối tháng chị đề xuất lên, kết quả thì chưa chắc" |
| "Lần sau sẽ cho em làm" | Một lời động viên | Lần sau chắc chắn tới lượt mình | "Lần sau có việc kiểu này, chị sẽ cân nhắc em đầu tiên" |
| "Anh sẽ nói với sếp" | Sẽ nhắc nếu có dịp | Anh sẽ đề xuất và bảo vệ | "Họp tuần sau anh nêu chuyện này, rồi báo em kết quả" |
| "Sớm thôi" | Một lúc nào đó | Vài ngày nữa | Nói mốc cụ thể hoặc nói thật là chưa biết |
Cột cuối không làm bạn hứa nhiều hơn. Nó làm lời bạn nói khớp với điều bạn thật sự định làm, và cho nhân viên biết khi nào nên chờ, khi nào nên hỏi lại. Nói rõ cả phần chưa chắc là cách giữ uy, vì nó ngăn khoảng cách giữa điều người ta hy vọng và điều xảy ra.
Hứa ít đi: chỉ hứa điều nằm trong tay mình
Tách lời hứa thành phần mình làm và phần người khác quyết. Bạn có thể hứa sẽ đề xuất, sẽ nêu trong cuộc họp, sẽ bảo vệ ý kiến. Bạn không nên hứa kết quả mà người khác quyết, như được tăng lương hay được duyệt mua máy mới.
Đừng hứa để kết thúc một cuộc nói chuyện khó. Khi nhân viên buồn bực hay khi không khí căng, rất dễ buột miệng "chị sẽ lo" cho êm chuyện. Đó là những lời hứa hay bị quên nhất, và người nghe lại nhớ lâu nhất.
Không hứa khi đang vui. Sau một ngày bán chạy hay một dự án thành công, người quản lý hay hứa thưởng, hứa đi chơi, hứa nâng cấp. Hứa lúc vui dễ vượt quá khả năng giữ lúc bình thường.
Hứa với mốc thời gian mình kiểm soát được. "Thứ Năm chị trả lời" tốt hơn "tuần sau xong", vì trả lời là việc của bạn, còn xong phụ thuộc nhiều thứ khác.
Khi không chắc, nói không chắc. "Chị chưa biết có làm được không, thứ Sáu chị báo" vẫn là một lời hứa, chỉ là hứa đúng điều bạn chắc chắn làm được: báo lại.
Ghi lại mọi lời hứa: sổ lời hứa của người quản lý
Bạn không thể giữ lời hứa mà mình không nhớ. Người quản lý đội nhỏ làm hàng chục việc mỗi ngày, trí nhớ không đủ tin cậy. Một cuốn sổ nhỏ hay một ghi chú trên điện thoại là đủ, miễn là dùng đều. Cách làm gợi ý:
- Ghi ngay khi vừa nói. Mỗi khi buột ra câu có chữ "sẽ", "để", "lần sau", ghi lại trong vòng một phút: hứa với ai, hứa gì, hạn nào.
- Ghi cả lời hứa với cả đội. "Thay máy xay", "sắp lại tủ đồ nhân viên", "đổi giờ họp" đều là lời hứa, dù không gửi cho riêng ai.
- Xem sổ mỗi ngày một lần. Cuối ca hoặc sáng sớm, lướt qua danh sách, việc nào tới hạn thì làm hoặc báo.
- Đánh dấu khi đã giữ, và nói ra. Đã xếp lại lịch ca thì báo người xin: "Lịch mới chị đã đổi theo ý em từ tuần sau". Lời hứa chỉ được tính là giữ khi người nhận biết.
- Cuối tuần đếm lại. Bao nhiêu lời hứa đã giữ, bao nhiêu trễ, bao nhiêu phải báo không giữ được. Nếu số trễ cao, bạn đang hứa nhiều hơn sức.
Sổ lời hứa không phải để khoe với đội. Nhưng sau vài tháng, đội sẽ tự nhận ra một điều: chị ấy nói gì thì có làm, hoặc ít nhất có báo. Đó là nền móng chắc chắn hơn bất kỳ lời tuyên bố nào về sự đáng tin.
Khi không giữ được: báo sớm, nói lý do, đưa phương án
Sẽ có lúc lời hứa không giữ được: cấp trên không duyệt, ngân sách bị cắt, tình hình thay đổi. Lúc đó, điều tệ nhất là im lặng chờ người kia quên. Họ không quên; họ chỉ thôi hỏi, và ghi thêm một vạch vào danh sách những lần sếp nói không làm.
Cách giữ uy khi phải lỡ lời hứa gồm ba phần: báo sớm, ngay khi biết chắc không giữ được, không đợi tới hạn; nói lý do thật, kể cả khi lý do là chính bạn đã đánh giá sai; và đưa phương án thay thế nếu có. Ví dụ câu nói: "Chị đã hứa thay máy xay trong tháng này, nhưng chủ quán quyết định dời sang tháng sau vì đang dồn tiền sửa mái. Trong lúc chờ, chị gọi thợ tới vệ sinh và chỉnh lại máy cũ vào thứ Ba. Chị xin lỗi vì đã nói chắc quá".
Câu xin lỗi cuối không làm bạn yếu đi. Nó cho đội thấy bạn coi lời hứa của mình là thật, đến mức phải xin lỗi khi không giữ được. Người dẫn dắt chịu nhận như vậy thường được đội tin hơn người không bao giờ thừa nhận mình sai.
Lời hứa với cả đội và lời hứa với một người: cần lưu ý gì
Hai loại lời hứa này có sức nặng khác nhau và cần cách giữ khác nhau:
- Lời hứa với cả đội được nhiều người nhớ cùng lúc. Khi lỡ, nhiều người cùng thấy, nên tác động tới uy lớn hơn. Báo lỡ hẹn cũng cần báo cho cả đội, không chỉ một hai người.
- Lời hứa với một người thường gắn với chuyện riêng của họ: lịch học, việc gia đình, cơ hội phát triển. Người nhận ít khi nhắc lại vì ngại, nên bạn phải tự nhớ.
- Lời hứa với một người dễ bị người khác nghe thấy. Nếu bạn hứa ưu tiên ai đó, cả đội có thể biết. Cân nhắc sự công bằng trước khi hứa.
- Đừng hứa với người này điều đã hứa với người khác. Hai người cùng được hứa "lần sau tới lượt em" là cách chắc chắn để ít nhất một người thất vọng.
- Lời hứa về khen thưởng, chế độ cần thận trọng gấp đôi. Liên quan tới tiền và quyền lợi, chỉ nói khi đã có quyết định hoặc nói rõ là đang đề xuất.
Một cách đơn giản để cân bằng: với lời hứa chung, công bố và cập nhật công khai; với lời hứa riêng, ghi vào sổ và chủ động báo lại riêng. Cả hai đều cần được khép lại, không để treo lơ lửng.
Giữ lời trong những chuyện nhỏ nhất
Uy không chỉ đến từ những lời hứa lớn. Nó đến từ cả những chuyện nhỏ đến mức bạn không coi là lời hứa: họp lúc tám giờ thì có mặt lúc tám giờ, nói nghỉ trưa ba mươi phút thì tự mình cũng nghỉ đúng ba mươi phút, đặt luật không dùng điện thoại khi đứng quầy thì chính mình cũng không dùng.
Nhân viên quan sát những chuyện này kỹ hơn những bài phát biểu. Một người quản lý yêu cầu đội đúng giờ mà mình hay đến muộn sẽ thấy lời yêu cầu đó mất dần trọng lượng, dù không ai dám nói ra. Ngược lại, người tự giữ đúng những điều nhỏ mình đặt ra sẽ không cần nhắc nhiều, vì đội nhìn thấy chuẩn ngay trước mắt.
Nếu bạn thấy mình khó giữ một quy định nào đó do chính mình đặt ra, có thể quy định đó chưa hợp lý. Thay vì để mình làm ngoại lệ, hãy sửa quy định cho cả đội và nói rõ lý do. Một quy định ai cũng giữ được, kể cả người đặt ra nó, có giá trị hơn một quy định chỉ áp dụng cho người dưới.
Câu hỏi thường gặp
Lỡ hứa với nhân viên điều vượt quyền mình thì làm sao?
Nói lại với họ càng sớm càng tốt: bạn đã nói chắc quá, thực ra việc đó cần cấp trên quyết, bạn sẽ đề xuất và báo lại kết quả vào ngày cụ thể. Sau đó đề xuất thật và báo đúng hẹn, dù kết quả ra sao. Người nghe thường chấp nhận một lời đính chính thẳng thắn hơn một lời hứa treo mãi.
Nhân viên nhắc lại lời hứa mà mình không nhớ đã nói thì sao?
Đừng phủ nhận ngay. Hỏi lại họ nhớ bạn nói thế nào, trong hoàn cảnh nào. Nếu có thể bạn đã nói vậy, nhận là mình quên và cho biết bây giờ sẽ làm gì. Nếu bạn chắc là họ hiểu khác, giải thích nhẹ nhàng và nói rõ điều bạn có thể làm. Sau lần đó, nên dùng sổ ghi lời hứa.
Có nên hứa thưởng để động viên đội trước một đợt cao điểm không?
Chỉ hứa khi bạn có quyền quyết và chắc chắn chi được, và nói rõ điều kiện: đạt gì thì có gì, chi lúc nào. Nếu cần cấp trên duyệt, nói là đang đề xuất. Một lời hứa thưởng không giữ được sau đợt cao điểm làm hại tinh thần đội nhiều hơn là không hứa gì.
Giữ lời hứa có nghĩa là không được đổi ý không?
Không. Bạn có quyền đổi ý khi hoàn cảnh thay đổi hoặc khi có thông tin mới. Điều cần làm là báo cho người được hứa, nói lý do và đưa phương án nếu có. Đổi ý có báo khác hẳn lặng lẽ không làm. Thứ đội đánh giá là bạn có coi lời mình là thật hay không.
Làm quản lý mới, có nên hứa nhiều để lấy lòng đội không?
Nên tránh. Những tuần đầu, đội đang quan sát xem lời bạn nói có giá trị không. Hứa ít và giữ đúng sẽ xây uy nhanh hơn hứa nhiều mà giữ được một nửa. Bạn vẫn nói được những điều mình định làm, kèm mốc kiểm soát được, và báo lại khi đã làm xong.
Cấp trên hứa với đội mình rồi không làm, mình nên xử lý ra sao?
Đừng phụ hoạ hay chê cấp trên trước mặt đội. Hỏi lại cấp trên về lời hứa đó, xin một câu trả lời rõ, rồi truyền đạt lại cho đội một cách trung thực, kể cả khi câu trả lời là chưa làm được. Đội sẽ thấy bạn đã làm phần của mình, và uy của bạn không bị kéo theo.