QuyenUy.comQuyền Uy
Giao việc rõ và giữ lời

Chia việc nặng, việc ai cũng né trong đội nhỏ: xoay vòng, công khai, sếp cùng gánh

Việc nặng, việc bẩn, ca khó luôn có người phải làm. Cách chia công khai, xoay vòng theo quy tắc, sếp cùng gánh một phần để không ai thấy bị đẩy việc.

Warehouse team leader helping two workers carry a heavy crate across a concrete loading area in late afternoon, wide shot from behind, dusty golden light

Việc nặng, việc bẩn, ca khó trong đội nhỏ nên chia theo một quy tắc ai cũng biết trước, xoay vòng có ghi lại, và người dẫn dắt cũng nhận một phần. Khi cách chia nằm trong đầu sếp và thay đổi theo tâm trạng, mỗi lần giao việc khó là một lần có người thấy mình bị đẩy. Khi cách chia công khai, việc khó vẫn khó nhưng không còn là chuyện ai được lòng ai.

Uy của trưởng nhóm bị thử thách rõ nhất ở những việc không ai muốn làm: dọn kho cuối tháng, trực ca lễ, tiếp khách khó tính, làm lại hàng lỗi. Phần dưới đưa ra cách liệt kê những việc đó, chọn kiểu chia hợp với đội, nói với đội ra sao, và xử lý những ngoại lệ mà không phá vỡ quy tắc.

Vì sao việc ai cũng né là phép thử lớn nhất của sự công bằng

Ở một kho hàng nhỏ, việc xếp hàng nặng lên kệ cao, việc dọn khu hàng hoàn trả và ca nhận hàng sớm lúc năm giờ sáng là ba việc ai cũng ngại. Trưởng kho mới nhận đội thấy ba việc đó gần như luôn rơi vào hai người trẻ nhất, vì họ ít nói và chưa dám từ chối. Không ai phàn nàn công khai, nhưng một trong hai người đã nộp đơn nghỉ sau hai tháng.

Chuyện này lặp lại ở mọi loại đội: việc dễ chia thế nào cũng xong, việc khó thì chảy về phía người hiền nhất, người mới nhất, hoặc người không thân với sếp. Người quản lý thường không cố ý, chỉ là giao cho người dễ giao nhất. Nhưng đội nhìn thấy kết quả chứ không nhìn thấy ý định.

Đội nhỏ chấp nhận việc nặng rất tốt nếu họ tin cách chia là công bằng. Điều làm họ mất lòng không phải là việc nặng mà là cảm giác bị chọn. Vì vậy, thay vì cố giao khéo từng lần, bạn cần một cách chia mà ai cũng nhìn thấy và kiểm được.

Bước đầu: liệt kê và cân những việc không ai muốn làm

Không thể chia công bằng thứ chưa được gọi tên. Trước khi đặt quy tắc, dành một buổi liệt kê cùng đội:

  1. Gom danh sách. Hỏi đội: việc nào trong tuần, trong tháng mà mọi người ngại nhất? Ghi hết, kể cả những việc bạn nghĩ là nhỏ.
  2. Phân loại theo kiểu nặng. Nặng về sức như bê vác, nặng về giờ như ca sớm, ca lễ, nặng về tinh thần như tiếp khách khó, nặng về sự nhàm như kiểm đếm.
  3. Cân tương đối. Cho mỗi việc một điểm từ một đến ba theo mức ngại mà cả đội đồng ý. Đây là con số quy ước nội bộ, chỉ để so sánh các việc với nhau.
  4. Đánh dấu việc cần kỹ năng riêng. Có việc chỉ một vài người làm được an toàn, như vận hành xe nâng. Những việc này không xoay vòng cho cả đội được.
  5. Nhìn lại ba tháng gần nhất. Ai đã làm những việc này bao nhiêu lần? Kết quả thường cho thấy sự chênh lệch mà chính bạn không ngờ tới.

Buổi liệt kê này tự nó đã giảm căng thẳng, vì nó cho đội thấy bạn biết có những việc khó, và bạn định chia chúng một cách tử tế.

Chọn kiểu chia hợp với đội của bạn

Không có một cách chia đúng cho mọi đội. Dưới đây là bốn kiểu thường dùng, ưu nhược điểm và chỗ hợp nhất:

Kiểu chiaCách làmHợp vớiCần lưu ý
Xoay vòng cố địnhLập lịch theo thứ tự tên, ai cũng tới lượt như nhauĐội đồng đều kỹ năng, việc lặp lại hằng tuầnNgười nghỉ phép thì dời lượt, không bỏ qua
Tính điểmMỗi việc có điểm, cuối tháng tổng điểm mọi người gần bằng nhauĐội có nhiều loại việc khó khác nhauCần người ghi chép đều, công khai bảng điểm
Đổi việc lấy quyền lợiNhận việc khó được ưu tiên chọn ca, ngày nghỉĐội có nhu cầu khác nhau về giờ giấcQuyền lợi phải nằm trong quyền của bạn và đúng quy định nơi làm việc
Tự đăng ký trướcĐội tự nhận việc khó trong tháng, phần còn trống mới chiaĐội đã quen, tin nhauTheo dõi để người hay nhận không bị dồn quá sức

Nhiều đội kết hợp hai kiểu: việc lặp lại thì xoay vòng cố định, việc phát sinh thì tính điểm. Quan trọng là quy tắc được nói ra trước, ghi lại ở nơi cả đội xem được, và chỉ đổi khi cả đội đã được báo.

Riêng ca lễ, ca Tết, làm thêm giờ, việc chia còn phải đúng quy định về giờ làm, nghỉ và trả lương theo Bộ luật Lao động. Phần này bạn nên tra văn bản hiện hành hoặc hỏi bộ phận nhân sự, không tự đặt ra.

Sếp cùng gánh một phần: làm thật, không làm cho có

Không có gì giữ uy tốt bằng việc thỉnh thoảng thấy chính trưởng nhóm đứng vào việc khó. Một trưởng kho tự nhận ca nhận hàng sớm một lần mỗi tháng, một quản lý quán tự rửa khu bếp sau bữa tiệc lớn, một tổ trưởng tự tiếp vị khách khó tính nhất. Những việc đó đội nhớ lâu hơn mọi lời động viên.

Nhưng cần làm thật và làm đều, không phải đứng vào chụp một tấm ảnh rồi đi. Nếu bạn ghi tên mình vào lịch xoay vòng, giữ đúng lượt như mọi người. Nếu bận việc quản lý không thể giữ lượt, nói rõ phần bạn gánh là gì, như tự xử lý mọi khiếu nại của khách, để đội hiểu bạn cũng đang nhận việc nặng theo cách khác.

Cách nhận việc của bạn cũng cần nhất quán với cách bạn giao. Nếu bạn yêu cầu đội báo trước ba ngày khi muốn đổi lượt, bạn cũng báo trước ba ngày khi cần đổi lượt của mình. Một trưởng nhóm tự cho mình đổi lượt sát giờ vì bận họp sẽ nhanh chóng bị nhìn là người đặt luật cho người khác chứ không cho mình.

Điều cần tránh là gánh quá nhiều. Một trưởng nhóm tự làm hết việc khó để khỏi phải giao sẽ kiệt sức, và đội cũng không học được cách làm những việc đó. Cùng gánh nghĩa là nhận một phần công bằng, không phải nhận thay cả đội.

Nói với đội về cách chia mới

Thay đổi cách chia việc khó dễ gây xôn xao, nhất là với những người trước đây được miễn. Một buổi họp ngắn với nội dung rõ ràng giúp mọi người đón nhận dễ hơn. Gợi ý những ý nên nói:

  • "Mình đã cùng liệt kê những việc ai cũng ngại. Từ tuần sau, những việc này chia theo lịch, ai cũng có lượt, kể cả anh."
  • "Lịch dán ở phòng nghỉ, ai muốn đổi lượt thì tự thoả thuận với nhau rồi báo anh, không cần xin phép."
  • "Bạn nào có lý do sức khoẻ hay gia đình không làm được việc nào, gặp riêng anh, mình tìm cách đổi việc khác cân bằng."
  • "Tháng đầu mình chạy thử, cuối tháng ngồi lại xem có chỗ nào chưa hợp lý để sửa."
  • "Trước giờ có bạn làm việc nặng nhiều hơn người khác. Anh cảm ơn và từ giờ sẽ chia đều hơn."

Câu cuối rất quan trọng. Nhắc tới những người đã gánh nhiều mà không than phiền là cách sửa lại sự bất công cũ mà không cần tìm người có lỗi.

Sau buổi họp, có thể vẫn có người tìm gặp riêng để xin miễn. Nghe hết, nhưng đừng hứa ngay tại chỗ. Câu trả lời an toàn là: "Anh ghi nhận, để anh xem lại cả lịch rồi trả lời em trong hai ngày." Khoảng thời gian đó giúp bạn cân nhắc công bằng với cả đội, và người xin cũng hiểu rằng ngoại lệ không được quyết bằng một cuộc nói chuyện riêng.

Xử lý ngoại lệ mà không phá quy tắc

Người có lý do sức khoẻ. Không bắt họ chứng minh trước đội. Gặp riêng, đổi sang việc khó loại khác phù hợp sức, ví dụ từ bê vác sang ca kiểm đếm. Đội chỉ cần biết có sự hoán đổi, không cần biết lý do.

Người giỏi được miễn vì đang làm việc quan trọng. Đây là ngoại lệ hay gây bất mãn nhất. Nếu cần miễn, nói rõ thời hạn và lý do liên quan tới công việc, sau đó người đó bù lượt khi việc quan trọng xong.

Người thân hoặc bạn bè của sếp. Không có ngoại lệ. Nếu có, đó chính là điều đội đang chờ để kết luận bạn thiên vị.

Người hay đổi lượt cho người khác làm. Đổi lượt tự nguyện là được, nhưng nếu một người luôn đẩy lượt sang đồng nghiệp mới, bạn cần để ý, vì đó có thể là ép đổi chứ không phải thoả thuận.

Việc phát sinh đột xuất. Giao theo người có ít điểm việc khó nhất trong tháng, nói rõ cách chọn: "Tháng này em mới có một lượt, lần này em nhận nhé". Câu đó biến một lần giao bất chợt thành một phần của quy tắc.

Sau tháng đầu: dấu hiệu cách chia đang chạy hay đang trục trặc

Một cách chia trên giấy có thể rất công bằng nhưng chạy thực tế lại vướng. Cuối tháng đầu, ngồi lại với đội mười lăm phút và nhìn vào ba thứ: lịch đã được giữ đúng bao nhiêu phần, có bao nhiêu lần đổi lượt và ai đổi, có việc khó nào bị bỏ sót không ai nhận. Những con số này lấy từ chính tờ lịch của đội, không cần công cụ gì phức tạp.

Dấu hiệu tốt thường là những thứ nhỏ: người trước đây hay im lặng nay chủ động nói "tuần này tới lượt em"; ít người xin nghỉ đột xuất vào đúng ngày có việc nặng; những câu đùa kiểu "việc này lúc nào chẳng tới tay nó" biến mất. Dấu hiệu trục trặc cũng dễ thấy: lịch bị sửa tay nhiều lần không ai báo, một hai người liên tục đổi lượt đi, hoặc việc khó phát sinh vẫn rơi vào người cũ vì bạn quên tra lịch.

Khi thấy trục trặc, sửa quy tắc trước mặt cả đội chứ không sửa ngầm cho từng người. Ví dụ: "Ca sáng thứ bảy mình thấy nặng hơn hẳn ca khác, từ tháng này tính hai điểm." Mỗi lần sửa công khai như vậy, đội lại thêm một lần tin rằng quy tắc là của chung, và bạn là người giữ quy tắc chứ không phải người đứng trên nó.

Câu hỏi thường gặp

Đội chỉ có ba bốn người thì có cần lập lịch chia việc khó không?

Vẫn nên có, dù chỉ là một tờ giấy ghi lượt. Đội càng nhỏ, mỗi người càng dễ thấy mình bị dồn việc, và càng ngại nói ra vì sợ mất hoà khí. Lịch giúp mọi chuyện rõ ràng mà không ai phải lên tiếng.

Có nên trả thêm cho người nhận việc nặng không?

Nếu nơi làm việc có cơ chế phụ cấp hay thưởng cho việc nặng nhọc thì áp dụng đúng và công khai. Nếu không, bạn không tự hứa khoản tiền ngoài quyền mình. Quyền lợi khác trong tay bạn như ưu tiên chọn ca có thể dùng, miễn là đúng quy định và công bằng.

Nhân viên giỏi phản đối vì phải làm việc nặng giống người mới thì nói sao?

Nghe lý do của họ. Nếu họ đang gánh việc chuyên môn khó mà người khác không làm được, bạn có thể tính phần đó vào điểm. Còn nếu chỉ vì nghĩ mình giỏi nên được miễn, nói rõ việc khó chung là phần của mọi thành viên, và giỏi thì được ghi nhận ở chỗ khác.

Ai được đổi lượt và đổi thế nào?

Cho phép đổi lượt tự nguyện giữa hai người, báo lại để cập nhật lịch. Không cho phép một người chuyển lượt của mình cho người khác mà không có sự đồng ý thật. Theo dõi nếu thấy một người đổi đi quá thường xuyên.

Làm sao biết cách chia hiện tại đang không công bằng?

Nhìn số liệu ba tháng gần nhất: ai làm những việc khó bao nhiêu lần. Nghe những câu đùa trong đội về chuyện ai luôn phải làm việc gì. Để ý ai hay xin nghỉ đúng những ngày có việc nặng. Ba dấu hiệu này thường cho thấy chỗ lệch.

Mình là quản lý mới, có nên đổi ngay cách chia việc cũ không?

Quan sát một hai tuần trước, liệt kê việc khó cùng đội, rồi mới đổi. Đổi ngay khi chưa hiểu dễ đụng chạm những thoả thuận ngầm có lý do. Nhưng nếu thấy có người bị dồn rõ ràng, bạn có thể điều chỉnh tạm thời ngay cho người đó.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138