QuyenUy.comQuyền Uy
Đặt luật và kỷ luật công bằng

Ghi chép sự việc khi nhân viên vi phạm: ghi gì, ghi lúc nào và giữ cho khách quan

Trưởng nhóm nên ghi lại vi phạm ra sao: sáu thông tin cần có, viết điều thấy thay vì điều nghĩ, ghi trong ngày, giữ kín và dùng đúng lúc khi tới kỷ luật.

Team leader sitting alone at a small wooden table in an empty staff room after a shift, writing in a plain notebook, overhead view, soft yellow lamp light

Người dẫn đội nên ghi lại mỗi lần nhắc nhở hay xử lý vi phạm ngay trong ngày, bằng vài dòng ngắn: ngày giờ, ai, việc gì đã xảy ra theo điều mắt thấy, người đó nói gì, mình đã xử lý ra sao và hẹn gì tiếp theo. Ghi như vậy không phải để gom lỗi người khác, mà để chính mình công bằng và nhất quán, và để có căn cứ thật nếu một ngày vụ việc phải đi tới kỷ luật lao động.

Phần lớn trưởng nhóm, trưởng ca không ghi gì cả cho đến khi chuyện đã to. Lúc đó họ chỉ còn trí nhớ, mà trí nhớ thì nghiêng theo cảm xúc: nhớ rõ lỗi của người mình không ưa, quên lỗi của người mình quý. Bài này đi qua cách ghi, ghi những gì, cách viết cho khách quan, cất ở đâu và những ranh giới không được vượt khi ghi chép về người khác.

Vì sao người dẫn đội cần ghi chép

Lý do đầu tiên là để công bằng với chính đội. Khi bạn có một cuốn sổ ghi mọi lần nhắc, bạn nhìn được ngay mình đã nhắc ai bao nhiêu lần, có người nào vi phạm cùng kiểu mà chưa từng bị nhắc hay không. Nhiều trưởng nhóm chỉ nhận ra mình thiên vị khi lật lại sổ và thấy tên một người xuất hiện sáu lần, còn người kia cũng hay trễ ca thì không xuất hiện lần nào.

Lý do thứ hai là để cuộc nói chuyện tiếp theo dựa trên sự việc. Khi nhân viên tái phạm, câu "em hay đi trễ lắm" dễ bị cãi lại, còn câu "tháng này có ba lần, ngày mùng năm, mười hai và mười chín, mỗi lần khoảng hai mươi phút" thì khó cãi và cũng ít làm người nghe tự ái hơn, vì nó không phán xét con người.

Lý do thứ ba là pháp lý. Theo Bộ luật Lao động, khi xử lý kỷ luật, người sử dụng lao động phải chứng minh được lỗi của người lao động. Doanh nghiệp không thể chứng minh bằng câu "trưởng ca nói là hay vi phạm". Những ghi chép có ngày tháng, ghi trong lúc sự việc còn mới, thường là một phần căn cứ quan trọng. Trưởng nhóm không làm thủ tục kỷ luật, nhưng thường là người duy nhất có mặt lúc sự việc xảy ra.

Lý do cuối cùng ít ai nói: ghi chép giúp bạn bình tĩnh. Ngồi viết lại sự việc trong mười phút buộc bạn tách điều đã thấy khỏi điều đang bực, và nhiều khi bạn nhận ra chuyện nhỏ hơn mình tưởng.

Sáu thông tin cần có trong một dòng ghi chép

Một dòng ghi chép tốt không dài. Sáu ô dưới đây đủ cho phần lớn vụ việc ở đội nhỏ. Ví dụ giả định ở một quán cà phê tám người.

Thông tinCách ghiVí dụ
Thời gian, địa điểmNgày, giờ, nơi xảy ra; ghi giờ thật, không ghi "khoảng sáng nay"Thứ bảy 14/11, 7 giờ 25, quầy pha chế
Người liên quanTên người vi phạm, người có mặt chứng kiếnBạn Hưng ca sáng; có mặt: chị Lan, bạn Vy
Sự việcĐiều mắt thấy, tai nghe, đo đượcĐến lúc 7 giờ 25, ca bắt đầu 7 giờ; không báo trước
Lời giải thíchGhi gần nguyên văn điều người đó nóiHưng nói xe bị thủng lốp giữa đường
Cách đã xử lýMình làm gì, nói gìNhắc riêng sau giờ cao điểm, nhắc lại luật báo trễ trước giờ ca
Hẹn tiếp theoĐiều đã thống nhất, mốc xem lạiLần sau có sự cố thì nhắn trước giờ ca; xem lại sau hai tuần

Để ý rằng không ô nào có chỗ cho nhận xét kiểu "thái độ kém" hay "lười". Nếu thấy cần ghi về thái độ, hãy ghi hành vi cụ thể làm bạn nghĩ vậy: nói câu gì, làm gì, trước mặt ai. Một ghi chép như trên mất chưa tới ba phút, nhưng sau ba tháng nó cho bạn một bức tranh mà trí nhớ không bao giờ cho được.

Viết điều thấy, không viết điều nghĩ

Sai: "Mai cố tình không làm vệ sinh khu bếp." Đúng: "Cuối ca tối 12/11, khu bếp chưa lau sàn và chưa đổ rác; bảng phân công ghi Mai phụ trách. Mai nói tưởng ca sau làm." Chữ "cố tình" là suy đoán về ý định, thứ bạn không nhìn thấy được.

Sai: "Tuấn hỗn với khách." Đúng: "Khách bàn số sáu phàn nàn món ra chậm; Tuấn đáp bằng giọng to: chờ thì chờ, không thì thôi. Có mặt: anh Phúc." Người đọc sau này tự đánh giá được mức độ, và Tuấn cũng khó phủ nhận một câu cụ thể có người nghe.

Sai: "Lại đi trễ như mọi khi." Đúng: "Đến lúc 13 giờ 20, ca bắt đầu 13 giờ. Đây là lần thứ ba trong tháng theo sổ." Chữ "như mọi khi" vừa phóng đại, vừa cho thấy bạn đã có định kiến từ trước.

Sai: "Chắc là lấy tiền két." Nếu chưa xác minh, tuyệt đối không ghi suy đoán kiểu này. Ghi: "Kiểm két cuối ca 15/11 thiếu một khoản so với hoá đơn; ca có hai người đứng quầy; đã báo chủ." Một dòng suy đoán sai về chuyện tiền có thể làm hỏng danh dự một người.

Ghi cả phần không có lợi cho mình. Nếu hôm đó bạn đổi ca phút chót, giao việc chưa rõ hay chính bạn cũng nói nặng, hãy ghi vào. Ghi chép chỉ có giá trị khi nó trung thực cả hai chiều.

Ghi lúc nào và cất ở đâu

Ghi trong ngày, tốt nhất là ngay sau cuộc nhắc hoặc cuối ca. Ghi sau ba ngày thì chi tiết đã mờ, và bạn bắt đầu điền vào chỗ trống bằng cảm giác. Nếu đang đông khách không ngồi được, nhắn cho chính mình vài chữ khoá như giờ và tên, tối về ghi đủ.

Một cuốn sổ riêng hay một tệp riêng trên máy của bạn đều được, miễn là chỉ mình bạn và người có thẩm quyền trong doanh nghiệp đọc được. Không ghi vào nhóm chat chung của đội, không ghi lên bảng trắng ở phòng nghỉ, không để sổ mở trên quầy. Nếu doanh nghiệp đã có mẫu ghi nhận hay phần mềm nhân sự, dùng theo quy định của doanh nghiệp để thông tin nằm một chỗ.

Ghi theo thứ tự thời gian, không xé trang, không sửa lại dòng cũ. Nếu ghi sai, gạch một nét và ghi bổ sung bên cạnh kèm ngày sửa. Một cuốn sổ có dấu vết sửa trung thực đáng tin hơn một cuốn sổ sạch sẽ được chép lại sau.

Về thời gian lưu, ghi chép về vi phạm nhỏ đã sửa xong không nên được mang ra mãi. Nhiều đội đặt quy ước: lỗi nhỏ đã qua sáu tháng không tái phạm thì không còn được nhắc đến khi đánh giá. Quy ước đó giúp nhân viên tin rằng sửa sai là có ý nghĩa.

Ghi cả điều tốt, không chỉ ghi lỗi

Một cuốn sổ chỉ toàn lỗi biến người dẫn đội thành người đi soi. Nếu đội biết bạn có sổ, và họ sẽ biết, họ cần thấy rằng cuốn sổ đó cũng ghi lần một bạn trực thay đồng nghiệp ốm, lần một bạn tự phát hiện hàng lỗi trước khi giao, lần một bạn xử lý khách khó rất khéo.

Ghi điều tốt có ba cái lợi. Thứ nhất, khi đánh giá cuối kỳ bạn có ví dụ cụ thể để khen, không chỉ nói chung chung "em làm tốt". Thứ hai, khi phải nhắc một người, bạn nhìn thấy cả bức tranh và giữ được cân bằng: người này trễ ba lần nhưng cũng là người hay ở lại muộn nhất khi quán đông. Thứ ba, nó giữ cho đầu óc bạn không chỉ quen nhìn lỗi.

Cách làm đơn giản là chia mỗi trang thành hai cột, hoặc đánh dấu từng dòng bằng chữ cái đầu: V cho vi phạm, G cho ghi nhận. Cuối tháng đếm lại. Nếu với một người, cột ghi nhận cứ trống mãi, hãy tự hỏi mình có đang chỉ nhìn thấy lỗi của người đó không.

Khi vụ việc chuyển sang kỷ luật lao động

Ghi chép của bạn là tư liệu, không phải biên bản. Khi doanh nghiệp tiến hành xử lý kỷ luật, Bộ luật Lao động yêu cầu việc xử lý phải được lập thành biên bản, có trình tự họp, có quyền bào chữa của người lao động và sự tham gia của tổ chức đại diện người lao động nếu người đó là thành viên. Cuốn sổ của bạn giúp doanh nghiệp nắm sự việc, còn biên bản là việc của người có thẩm quyền.

Với vụ nghiêm trọng, lập biên bản sự việc ngay. Nếu có vi phạm nghiêm trọng như gây mất an toàn, làm hư hỏng tài sản lớn, gây gổ, hãy báo ngay cho cấp có thẩm quyền và đề nghị lập biên bản ghi nhận sự việc có chữ ký người chứng kiến, trong lúc mọi người còn có mặt. Người vi phạm được ghi ý kiến của mình vào; nếu không ký, ghi rõ là không ký.

Đưa đúng thứ cần đưa. Chỉ chuyển cho bộ phận nhân sự hay chủ doanh nghiệp những dòng liên quan tới vụ việc, không chuyển cả cuốn sổ có ghi chép về người khác.

Tra quy định hiện hành. Thời hiệu xử lý, trình tự thông báo và họp nằm ở Bộ luật Lao động và nghị định hướng dẫn, có thể thay đổi. Khi không chắc một bước nào, hãy tra văn bản hiện hành hoặc hỏi luật sư trên AI Cố Vấn trước khi tiến hành.

Những ranh giới không được vượt khi ghi chép

Ghi chép là công cụ của công bằng, nhưng nó có thể trượt thành theo dõi người khác nếu không giữ ranh giới. Danh sách dưới đây áp dụng cho mọi đội, kể cả cửa hàng gia đình.

  • Chỉ ghi điều liên quan tới công việc: giờ giấc, chất lượng việc, an toàn, cách cư xử ở nơi làm việc. Không ghi chuyện tình cảm, gia đình, sức khoẻ, tôn giáo, quan điểm riêng của nhân viên.
  • Không lén quay phim, ghi âm, đọc tin nhắn riêng hay theo dõi mạng xã hội của nhân viên để lấy tư liệu.
  • Không dùng sổ để doạ. Câu kiểu "anh ghi hết rồi đấy" biến một công cụ công bằng thành vũ khí, và đội sẽ ngừng tin bạn.
  • Không kể nội dung sổ cho nhân viên khác, kể cả người thân tín.
  • Không giữ ghi chép bí mật với chính người được ghi. Khi nhắc ai đó, bạn nói thẳng được: "Anh có ghi lại buổi nói chuyện hôm nay để hai anh em cùng nhớ điều đã hẹn."
  • Không ghi chép chọn lọc: ghi đủ mọi người vi phạm cùng kiểu, không chỉ người mình đang muốn xử lý.

Nếu bạn thấy mình đang ghi về một người nhiều hơn hẳn mọi người khác, hãy dừng lại hỏi: người đó vi phạm nhiều thật, hay mình đang tìm lỗi? Câu trả lời trung thực cho câu hỏi đó quan trọng hơn bất cứ dòng nào trong sổ.

Câu hỏi thường gặp

Có nên cho nhân viên biết mình đang ghi chép không?

Nên. Ghi chép công khai về sự tồn tại, kín về nội dung là cách lành mạnh nhất. Khi nhắc ai, bạn nói luôn rằng mình ghi lại điều hai bên đã hẹn. Giấu việc ghi chép rồi một ngày mang ra cả xấp sẽ khiến người đó thấy bị gài bẫy.

Nhân viên có quyền xem phần ghi chép về mình không?

Với những dòng ghi về chính họ, cho xem khi họ hỏi là cách xây lòng tin, trừ khi doanh nghiệp có quy định khác. Phần ghi về người khác thì không cho xem. Khi vụ việc đi tới kỷ luật, người lao động có quyền được biết căn cứ và bào chữa theo trình tự luật định.

Ghi chép bằng tin nhắn gửi cho chính mình có được không?

Được, miễn là ghi đúng trong ngày, đủ thông tin và bạn giữ an toàn. Ưu điểm là có sẵn ngày giờ gửi. Nhược điểm là dễ lẫn với tin khác, nên định kỳ chép vào một chỗ cố định như sổ hay tệp riêng.

Ghi chép của trưởng nhóm có đủ để sa thải nhân viên không?

Không đủ một mình. Sa thải là hình thức kỷ luật nặng nhất, chỉ áp dụng cho những trường hợp luật định và phải theo đúng trình tự với biên bản, họp xử lý, quyền bào chữa. Ghi chép của bạn chỉ là một phần căn cứ. Doanh nghiệp nên tra văn bản hiện hành hoặc hỏi luật sư trên AI Cố Vấn.

Lỡ ghi sai sự việc thì làm sao?

Không xoá, không xé trang. Gạch một nét dòng sai, ghi phần đính chính bên cạnh kèm ngày sửa và lý do. Nếu đã nói với nhân viên dựa trên thông tin sai, hãy nói lại với họ và nhận phần sai của mình.

Cửa hàng gia đình nhỏ có cần ghi chép không?

Càng cần, vì ở cửa hàng gia đình mọi chuyện dễ trộn lẫn tình thân và cảm xúc. Một cuốn sổ ngắn giúp người chủ áp luật như nhau với người nhà và người ngoài, và tránh những trận cãi nhau kiểu "lần trước cũng vậy sao không nói".

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138