Khi một luật bị phần lớn đội lờ đi, trước khi siết lại hãy kiểm tra chính luật đó: nó còn cần không, có làm được trong điều kiện thật không, và bạn có từng giữ nó không. Luật hỏng thì sửa hoặc bỏ; luật đúng mà bị lỏng do người dẫn đội buông thì siết lại, bắt đầu từ chính mình và báo trước ngày áp dụng.
Đây là tình huống khác với việc một hai người vi phạm. Khi tám trên mười người cùng không làm một điều, nhắc từng người sẽ không xuể, mà phạt cả đội thì vừa sai luật vừa mất lòng. Bài này đưa ra năm câu hỏi chẩn đoán, một bảng giúp chọn sửa, bỏ hay siết, và cách làm từng đường sao cho uy của bạn tăng lên chứ không hao đi.
Khi cả đội lờ một luật, vấn đề hiếm khi nằm ở từng người
Một người không giữ luật có thể do tính cẩu thả. Cả đội không giữ luật thì gần như luôn có lý do mang tính hệ thống. Có thể luật được đặt ra từ thời đội còn ba người, nay đã mười người. Có thể luật đòi hỏi một thứ không có sẵn, như bắt ghi sổ nhập kho trong khi chỉ có một cuốn sổ để ở phòng chủ. Có thể chính người dẫn đội cũng không giữ, và đội học theo.
Ví dụ giả định ở một kho hàng tám người: luật là "mỗi kiện hàng đóng xong phải được người thứ hai kiểm lại trước khi dán nhãn gửi". Ba tháng sau, gần như không ai làm. Trưởng kho bực, định nhắc gắt từng người. Nhưng hỏi lại thì luật ra đời khi mỗi ngày chỉ có vài chục đơn; nay vào mùa cao điểm đơn tăng gấp mấy lần, người kiểm thứ hai không còn thời gian. Đội không coi thường luật, mà luật không còn khớp với công việc.
Nếu không chẩn đoán, người dẫn đội sẽ xử lý sai cách: siết một luật bất khả thi, đội làm cho có, rồi lại lỏng. Mỗi vòng như vậy bào mòn uy một chút, vì đội thấy luật nói một đằng, thực tế một nẻo. Chẩn đoán đúng một lần đỡ được nhiều vòng nhắc nhở vô ích.
Năm câu hỏi chẩn đoán một luật
Dành mười lăm phút, tốt nhất là cùng một hai người trong đội mà bạn tin sẽ nói thật, đi qua năm câu hỏi này cho luật đang bị lờ đi.
- Luật này sinh ra để giải quyết chuyện gì? Nếu không ai nhớ, hoặc lý do ban đầu đã không còn, đó là ứng viên để bỏ.
- Nếu cả đội giữ đúng luật, điều gì tốt hơn? Nói được một kết quả cụ thể như ít hàng gửi sai, ít khách phàn nàn, ít tai nạn thì luật còn giá trị.
- Giữ luật này trong một ca bình thường có làm được không? Hỏi thẳng người làm: mất bao nhiêu thời gian, cần dụng cụ gì, vướng ở đâu. Nếu chỉ làm được khi vắng khách, luật cần sửa.
- Bản thân mình có giữ luật này không? Câu trả lời thật thường khó chịu. Nếu bạn cũng bỏ qua, việc đầu tiên là sửa chính mình.
- Khi có người vi phạm, mình đã làm gì? Nếu nhiều tháng không ai bị nhắc, đội đã hiểu ngầm rằng luật này không còn hiệu lực.
Câu một và hai cho biết luật còn đáng giữ không. Câu ba cho biết nó có làm được không. Câu bốn và năm cho biết sự lỏng lẻo đến từ đâu. Ghi câu trả lời ra giấy, bảng ở mục sau sẽ dùng tới.
Sửa, bỏ hay siết lại: bảng chọn đường
Từ câu trả lời của năm câu hỏi, bảng dưới giúp chọn hướng xử lý. Một luật có thể vừa cần sửa vừa cần siết, khi đó sửa trước rồi siết bản mới.
| Kết quả chẩn đoán | Hướng xử lý | Ví dụ |
|---|---|---|
| Lý do ra đời không còn; giữ hay bỏ không khác gì | Bỏ | Luật ký sổ khi mượn chìa khoá kho, nay kho đã dùng khoá số |
| Còn giá trị nhưng không làm được trong điều kiện thật | Sửa cho vừa sức | Kiểm chéo mọi kiện đổi thành kiểm chéo kiện giá trị cao và kiện đi tỉnh xa |
| Còn giá trị, làm được, nhưng bị lỏng vì người dẫn đội buông | Siết lại, bắt đầu từ mình | Đúng giờ giao ca; chính trưởng ca hay đến muộn mười phút |
| Còn giá trị, làm được, nhưng đội không hiểu vì sao cần | Giải thích lại rồi siết | Đeo găng khi cắt hàng; chưa ai kể cho người mới về lần đứt tay năm trước |
| Luật mơ hồ, mỗi người hiểu một kiểu | Viết lại thành hành vi cụ thể | "Giữ kho gọn" đổi thành "cuối ca, lối đi giữa hai dãy kệ không có thùng hàng" |
Đừng chọn siết lại chỉ vì đó là phản xạ quen thuộc. Siết một luật lẽ ra phải bỏ là đặt uy của bạn vào một chỗ không đáng; lần sau bạn siết luật thật sự quan trọng, đội sẽ nghi ngờ.
Bỏ một luật mà không mất uy
Nhiều người dẫn đội ngại bỏ luật vì sợ đội nghĩ mình nhượng bộ. Thực ra bỏ một luật vô ích một cách công khai, có lý do, là việc làm tăng uy. Đội thấy người dẫn dắt biết lắng nghe thực tế và không giữ luật chỉ để tỏ ra có quyền. Từ đó, những luật còn lại có trọng lượng hơn.
Cách bỏ: nói ở buổi họp, ngắn gọn, nêu lý do. Câu mẫu: "Luật ký sổ mượn chìa khoá kho mình bỏ từ hôm nay. Từ khi đổi khoá số, sổ không còn tác dụng gì mà lại làm mất thời gian. Cảm ơn các bạn đã nói ra chuyện này." Câu cuối quan trọng: nếu ai đó trong đội góp ý dẫn tới việc bỏ luật, ghi nhận họ.
Điều cần tránh là để luật chết lặng lẽ: không ai giữ, không ai nhắc, nhưng vẫn nằm trên giấy. Một luật chết lặng lẽ dạy đội rằng luật ở đây chỉ là gợi ý, và thói quen đó lan sang cả những luật quan trọng. Nếu luật đội có văn bản, gạch bỏ hoặc in lại bản mới ngay hôm đó.
Lưu ý ranh giới: luật đội là quy ước của nhóm. Nội quy lao động của doanh nghiệp, quy định an toàn lao động hay vệ sinh an toàn thực phẩm thì trưởng nhóm không tự bỏ được. Nếu thấy một điều trong nội quy không còn hợp, hãy đề xuất lên cấp trên với lý do cụ thể.
Sửa luật cùng đội
Mời người làm việc đó hằng ngày cùng sửa. Họ biết chỗ vướng rõ hơn bạn. Một buổi bàn hai mươi phút với ba bốn người thường cho ra bản luật vừa sức hơn bản bạn ngồi nghĩ một mình. Câu mở đầu: "Luật kiểm chéo kiện hàng đang không ai làm được trong mùa này. Mình cần giữ cái lõi là không gửi sai hàng giá trị cao. Các bạn thấy làm thế nào thì khả thi?"
Giữ cái lõi, đổi cách làm. Sửa luật không phải hạ chuẩn. Mục tiêu vẫn giữ nguyên, chỉ thay cách đạt mục tiêu sao cho làm được trong điều kiện thật: thu hẹp phạm vi, đổi thời điểm, thêm dụng cụ, chia lại việc.
Thử trong hai tuần rồi chốt. Nói rõ đây là bản thử. Sau hai tuần, hỏi lại đội: làm được không, có lọt lỗi không. Chỉnh một lần nữa nếu cần rồi chốt thành luật chính thức.
Báo lại cho cả đội bằng một câu rõ ràng. Bản luật mới phải được nói với mọi người cùng lúc, kể cả người vắng buổi bàn, và viết lại ở nơi đội vẫn xem. Không để tình trạng nửa đội làm theo luật cũ, nửa đội theo luật mới.
Siết lại một luật đã lỏng
Khi chẩn đoán cho thấy luật đúng, làm được, chỉ là bị lỏng, hãy siết lại theo trình tự dưới đây. Mỗi lần chỉ siết một hai luật, không siết cả loạt cùng lúc.
- Sửa chính mình trước một tuần. Nếu bạn từng không giữ luật này, hãy giữ đúng trong một tuần trước khi nói với ai. Đội sẽ để ý.
- Nói với đội và nhận phần mình. "Luật giao ca đúng giờ thời gian qua bị lỏng, trong đó có cả anh. Từ thứ hai tới mình giữ lại đúng như ban đầu."
- Báo trước ngày bắt đầu. Cho đội vài ngày để thu xếp, nhất là luật liên quan giờ giấc, đưa đón con, xe cộ.
- Không truy lại lỗi cũ. Những lần vi phạm trước ngày bắt đầu không mang ra nhắc. Siết lại là làm từ đầu, không phải thanh toán.
- Nhắc riêng ngay lần đầu có người vi phạm sau ngày đó, với bất kỳ ai, kể cả người giỏi nhất hay người thân thiết nhất.
- Ghi nhận khi luật đã vào nếp. Sau một tháng, nói một câu với cả đội về kết quả thấy được.
Tháng đầu sau khi siết là lúc đội thử bạn. Chỉ cần một lần bạn cho qua vì ngại, cả quá trình quay về vạch xuất phát. Nếu biết mình chưa đủ sức giữ đều trong một tháng, hãy chờ đến lúc giữ được rồi mới tuyên bố.
Giữ danh mục luật gọn sau đó
Một đội vận hành tốt thường có ít luật và ai cũng biết vì sao có luật đó. Vài thói quen dưới đây giúp tránh lặp lại tình trạng luật bị lờ hàng loạt.
- Mỗi quý xem lại toàn bộ luật đội một lần, hỏi lại câu một và câu ba của phần chẩn đoán.
- Khi thêm một luật mới, cân nhắc bỏ bớt một luật cũ. Đội nhỏ hiếm khi cần quá năm sáu luật riêng ngoài nội quy công ty.
- Mỗi luật kèm một câu lý do, viết ngay bên dưới. Người mới đọc luật biết luôn vì sao.
- Khi đội góp ý một luật vướng, ghi lại và trả lời trong tuần, kể cả khi câu trả lời là chưa đổi được.
- Không đặt luật để xử lý một người. Nếu chỉ một người có vấn đề, nói chuyện riêng với người đó thay vì thêm luật cho cả đội.
Luật đội là công cụ giúp công việc trơn tru, không phải bằng chứng cho quyền lực của người đặt ra nó. Càng ít luật mà luật nào cũng được giữ, uy của người dẫn đội càng rõ.
Câu hỏi thường gặp
Cả đội vi phạm thì có được phạt chung cả đội không?
Không nên và cũng không được phạt tiền. Phạt chung làm người giữ luật chịu thay người vi phạm, gây bất bình trong đội. Bộ luật Lao động cấm phạt tiền, cắt lương thay việc xử lý kỷ luật. Hãy chẩn đoán luật, sửa hoặc siết lại, rồi nhắc riêng từng người vi phạm sau ngày áp dụng.
Bỏ một luật rồi sau này lại cần thì sao?
Đặt lại, kèm lý do mới. Đội chấp nhận luật quay lại khi thấy hoàn cảnh thay đổi thật, ví dụ vào mùa cao điểm hoặc sau một sự cố. Điều làm mất uy là bật tắt luật theo tâm trạng, không phải điều chỉnh có lý do.
Luật do chủ đặt ra mà đội không giữ được thì trưởng nhóm làm gì?
Ghi lại chỗ vướng cụ thể, đề xuất với chủ một phương án sửa vẫn giữ mục tiêu ban đầu. Trong lúc chờ, tiếp tục áp luật hiện có ở mức làm được và nói thật với đội rằng mình đã đề xuất. Không tự ý tuyên bố bỏ luật của cấp trên.
Làm sao biết đội không giữ luật vì luật sai hay vì lười?
Hỏi người làm và tự làm thử một ca. Nếu bạn tự giữ luật trong một ca bình thường mà thấy vướng thật, luật cần sửa. Nếu làm được dễ dàng mà đội vẫn bỏ, thường là do luật đã lâu không được nhắc hoặc chính người dẫn đội không làm gương.
Siết lại luật có làm người cũ bất mãn không?
Có thể, nhất là khi họ đã quen sự lỏng lẻo. Giảm bất mãn bằng cách nhận phần lỗi của mình, báo trước ngày áp dụng, không truy lỗi cũ và áp như nhau với mọi người. Bất mãn ban đầu thường giảm khi đội thấy luật được giữ công bằng.