QuyenUy.comQuyền Uy
Đặt luật và kỷ luật công bằng

Nhân viên tái phạm nhiều lần: các nấc xử lý từ nhắc miệng tới kỷ luật lao động

Khi lời nhắc không còn tác dụng: bậc thang xử lý cho trưởng nhóm, cuộc nói chuyện có chuẩn bị, lúc nào chuyển sang kỷ luật lao động theo nội quy và việc không được làm.

Quiet late afternoon in a garment workshop in Bình Dương, line leader and a seated worker talking at the end of a row of idle sewing machines, wide shot from behind

Khi một nhân viên lặp lại cùng một vi phạm sau khi đã được nhắc, người dẫn đội nên đi theo các nấc tăng dần: nhắc riêng, nói chuyện có chuẩn bị và có ghi chép, thống nhất kế hoạch có thời hạn, rồi mới chuyển sang thủ tục kỷ luật lao động theo nội quy nếu vẫn không đổi. Mỗi nấc phải được người vi phạm biết rõ trước khi lên nấc kế tiếp.

Cách làm này thường được gọi là kỷ luật luỹ tiến. Nó không phải điều luật bắt buộc mà là một thói quen quản lý giúp bạn công bằng, giúp nhân viên có cơ hội sửa, và giúp doanh nghiệp có căn cứ rõ khi phải đi tới bước chính thức. Bài này dành cho trưởng nhóm, trưởng ca, trưởng chuyền và chủ cơ sở nhỏ đang gặp một người mà lời nhắc thông thường không còn tác dụng.

Lần thứ hai, thứ ba: đổi cách nhìn vụ việc

Lần đầu vi phạm có thể do chưa biết, do sơ ý. Lần thứ hai sau khi đã được nhắc rõ thì câu chuyện khác đi: người đó biết luật, biết bạn quan tâm, nhưng vẫn làm. Điều này chưa có nghĩa là họ coi thường bạn. Thường có một trong bốn nguyên nhân. Một là luật khó giữ với hoàn cảnh của họ, chẳng hạn giờ vào ca trùng giờ đưa con đi học. Hai là họ chưa thấy lời nhắc lần trước nghiêm túc. Ba là họ thật sự không muốn làm theo vì không đồng ý với luật. Bốn là có chuyện khác lớn hơn đang xảy ra trong đời họ.

Cuộc nói chuyện ở lần lặp lại phải tìm ra đâu là nguyên nhân, vì mỗi nguyên nhân cần một cách xử lý khác. Nguyên nhân thứ nhất cần điều chỉnh ca làm hoặc thoả thuận ngoại lệ có giới hạn. Nguyên nhân thứ hai cần bạn nói rõ hơn về hậu quả. Nguyên nhân thứ ba cần một cuộc bàn thẳng thắn về luật. Nguyên nhân thứ tư cần sự cảm thông và có khi cần giới thiệu tới hỗ trợ phù hợp.

Sai lầm hay gặp là nhảy thẳng từ nhắc nhẹ sang nổi nóng, bỏ qua bước tìm hiểu. Người vi phạm khi đó chỉ thấy bạn tức giận, không hiểu vì sao lần này khác lần trước, và cả đội thấy bạn mất bình tĩnh. Uy của người dẫn đội được giữ khi mỗi nấc xử lý đều có lý do và được báo trước.

Bậc thang xử lý bốn nấc

Bảng dưới là một bậc thang tham khảo cho vi phạm nhỏ lặp lại như giờ giấc, giao ca, cách cư xử với đồng nghiệp. Hành vi nghiêm trọng như trộm cắp, bạo lực, gây mất an toàn có thể đi thẳng tới thủ tục chính thức theo nội quy, không cần đi lần lượt từng nấc.

NấcKhi nàoHình thứcAi tham gia
1. Nhắc riêngVi phạm lần đầuNói miệng dưới năm phút, tự ghi vài dòngNgười dẫn đội và nhân viên
2. Nói chuyện có chuẩn bịLặp lại sau khi đã nhắcHẹn trước, nêu các lần vi phạm, tìm nguyên nhân, thống nhất điều cần đổi, ghi lại nội dungNgười dẫn đội và nhân viên
3. Kế hoạch có thời hạnVẫn lặp lại sau cuộc nói chuyệnThoả thuận bằng văn bản ngắn: điều cần đổi, thời gian theo dõi, điều gì xảy ra nếu không đổiThêm quản lý cấp trên hoặc nhân sự
4. Thủ tục kỷ luật lao độngVi phạm thuộc nội quy và vẫn tiếp diễnTheo nội quy và trình tự Bộ luật Lao độngDoanh nghiệp, người có thẩm quyền, tổ chức đại diện người lao động nếu có

Ba nấc đầu là công cụ quản lý của người dẫn đội; nấc thứ tư là thủ tục pháp lý của doanh nghiệp. Trưởng nhóm thường không có quyền tự quyết định hình thức kỷ luật lao động; vai trò của bạn ở nấc bốn là cung cấp sự việc chính xác và tham gia đúng phần được giao. Đội nhỏ không có nhân sự riêng thì chủ cơ sở là người quyết định và chịu trách nhiệm làm đúng trình tự.

Chuẩn bị cuộc nói chuyện ở nấc hai

Cuộc nói chuyện ở nấc hai khác lời nhắc lần đầu ở chỗ nó có chuẩn bị, có hẹn trước và có kết quả được ghi lại. Các bước sau giúp nó không biến thành buổi xả giận.

  1. Gom sự việc. Ghi ra ngày, giờ, chuyện gì xảy ra trong mỗi lần vi phạm, lời nhắc lần trước đã nói gì. Chỉ ghi những gì bạn thấy hoặc có căn cứ, không ghi lời đồn.
  2. Hẹn trước một khung giờ riêng. "Chiều mai sau ca em có mười lăm phút không, anh muốn nói chuyện về việc giao ca." Báo trước chủ đề để người đó không bị bất ngờ.
  3. Mở đầu bằng mục đích. "Anh muốn tìm cách để chuyện này không lặp lại, vì anh cần em trong đội." Câu đó đặt cuộc nói chuyện vào hướng giải quyết.
  4. Nêu chuỗi sự việc ngắn gọn. "Tuần trước và tuần này, có ba lần sổ giao ca để trống. Sau lần đầu anh đã nhắc." Không thêm tính từ đánh giá.
  5. Hỏi nguyên nhân và nghe hết. "Có điều gì khiến em khó làm việc này không?" Chờ câu trả lời, kể cả khi có khoảng lặng.
  6. Cùng chốt điều cần đổi và cách bạn hỗ trợ. Nếu nguyên nhân là sổ để xa, dời sổ. Nếu là giờ đưa con, xem lại ca. Phần còn lại là cam kết của nhân viên.
  7. Nói rõ nấc tiếp theo. "Nếu sau hai tuần vẫn lặp lại, mình sẽ làm một kế hoạch bằng văn bản có anh quản lý tham gia." Không đe doạ, chỉ thông báo.
  8. Ghi lại nội dung đã thống nhất và, nếu phù hợp, nhắn lại cho nhân viên một bản tóm tắt để hai bên cùng nhớ.

Câu mẫu cho phần nói rõ nấc tiếp theo, tránh giọng doạ: "Anh nói trước để em không bất ngờ: nếu chuyện này còn tiếp, mình phải làm theo cách chính thức hơn. Anh mong mình không phải đi tới đó."

Nấc ba: kế hoạch có thời hạn

Kế hoạch có thời hạn là một văn bản ngắn, thường một trang, ghi ba thứ: hành vi cần thay đổi, viết cụ thể như "ghi đủ sổ giao ca trước khi rời ca"; khoảng thời gian theo dõi, ví dụ bốn tuần; và điều sẽ xảy ra nếu sau thời gian đó vi phạm vẫn tiếp diễn. Nên có thêm phần hỗ trợ mà quản lý cam kết, như điều chỉnh ca, hướng dẫn lại, gặp kiểm tra mỗi tuần.

Ở nấc này nên có thêm một người: quản lý cấp trên của bạn, người phụ trách nhân sự, hoặc chủ cơ sở. Lý do không phải để gây áp lực, mà để có người thứ ba xác nhận quá trình công bằng và để nhân viên thấy rằng chuyện đã vượt ra khỏi quan hệ giữa hai người. Nếu nhân viên cảm thấy bạn có thành kiến với họ, đây cũng là lúc họ có cơ hội nêu điều đó với một người khác.

Kế hoạch có thời hạn không phải là hình thức kỷ luật lao động theo luật. Nó là một công cụ quản lý, và không được dùng để thay thế hay lách trình tự xử lý kỷ luật. Đặc biệt, không được ghi vào kế hoạch những hậu quả trái luật như trừ lương, phạt tiền, bắt bồi thường khi không có thiệt hại. Bộ luật Lao động 2019 cấm phạt tiền, cắt lương thay cho việc xử lý kỷ luật lao động.

Một chi tiết thực tế: đặt lịch gặp ngắn mỗi tuần trong thời gian theo dõi, kể cả khi mọi việc đang ổn. Những buổi gặp đó cho nhân viên cơ hội thấy mình đã tiến bộ, và cho bạn cơ hội ghi nhận. Nhiều kế hoạch kết thúc tốt đẹp chính nhờ những lần được ghi nhận này.

Nấc bốn: khi chuyển sang kỷ luật lao động

Chỉ hành vi có trong nội quy mới bị xử lý kỷ luật. Bộ luật Lao động không cho phép xử lý kỷ luật với hành vi không được quy định trong nội quy lao động, hợp đồng lao động hoặc pháp luật. Vì vậy trước khi đề xuất, hãy kiểm tra vi phạm đó có nằm trong nội quy không.

Các hình thức là cố định. Theo Bộ luật Lao động 2019, hình thức kỷ luật lao động gồm khiển trách, kéo dài thời hạn nâng lương, cách chức và sa thải. Doanh nghiệp không tự đặt thêm hình thức khác như phạt tiền, trừ thưởng thay kỷ luật.

Có trình tự bắt buộc. Người sử dụng lao động phải chứng minh lỗi; người lao động có quyền tự bào chữa hoặc nhờ người khác bào chữa; có sự tham gia của tổ chức đại diện người lao động nếu người đó là thành viên; việc xử lý phải lập thành biên bản. Nghị định hướng dẫn quy định thêm về thông báo, họp và thời hạn.

Có giới hạn thời gian và trường hợp không được xử lý. Có thời hiệu xử lý kỷ luật và có những thời điểm không được tiến hành, chẳng hạn khi người lao động đang nghỉ ốm, lao động nữ mang thai hoặc nuôi con nhỏ theo quy định. Các mốc cụ thể nên tra văn bản hiện hành.

Vai trò của bạn là sự việc. Người dẫn đội cung cấp ghi chép chính xác, làm chứng khi được mời, và không bình luận bên ngoài về vụ việc. Phần pháp lý do doanh nghiệp làm cùng bộ phận nhân sự, hoặc hỏi luật sư trên AI Cố Vấn khi không chắc.

Những điều không được làm trong suốt quá trình

Khi một người cứ vi phạm mãi, người dẫn đội rất dễ mất kiên nhẫn và trượt sang những cách làm phản tác dụng, có cách còn trái luật. Danh sách dưới đây là ranh giới cần giữ ở bất kỳ nấc nào.

  • Không trừ lương, phạt tiền, giữ lương, bắt nộp quỹ như một cách xử lý vi phạm.
  • Không xếp ca xấu, giao việc nặng nhọc hay cô lập người đó trong đội như một hình phạt ngầm.
  • Không bêu tên hay kể chuyện của họ trong nhóm chat chung, trước khách hoặc với nhân viên khác.
  • Không quát mắng, xúc phạm, đụng chạm vào người hay đe doạ; Bộ luật Lao động cấm xâm phạm sức khoẻ, danh dự, nhân phẩm của người lao động khi xử lý kỷ luật.
  • Không gây sức ép để họ tự nghỉ việc thay vì đi đúng trình tự.
  • Không thay đổi luật giữa chừng chỉ để bắt lỗi một người.
  • Không theo dõi đời tư, điện thoại cá nhân hay mạng xã hội của họ để tìm thêm lỗi.

Mỗi điều trên đều có thể khiến một vụ việc vốn rõ ràng trở thành tranh chấp mà doanh nghiệp ở thế yếu, và làm cả đội nhìn bạn như người trù dập chứ không phải người công bằng. Kiên nhẫn đi đúng nấc chậm hơn một chút, nhưng giữ được cả uy lẫn sự an toàn pháp lý.

Câu hỏi thường gặp

Phải nhắc bao nhiêu lần thì mới được kỷ luật lao động?

Luật không quy định số lần nhắc trước khi kỷ luật. Điều kiện là hành vi vi phạm có trong nội quy, hợp đồng hoặc pháp luật, và doanh nghiệp làm đúng trình tự. Nhắc nhở theo các nấc là thói quen quản lý tốt giúp xử lý công bằng và có căn cứ, không phải điều kiện pháp lý bắt buộc.

Trưởng nhóm có được tự ra quyết định khiển trách không?

Thông thường thẩm quyền xử lý kỷ luật thuộc về người đại diện doanh nghiệp hoặc người được giao theo nội quy, không phải mọi trưởng nhóm. Hãy đọc nội quy công ty để biết ai có thẩm quyền. Nếu không rõ, hỏi bộ phận nhân sự hoặc hỏi luật sư trên AI Cố Vấn trước khi làm.

Kế hoạch có thời hạn có phải là kỷ luật không?

Không. Đó là công cụ quản lý để giúp nhân viên sửa đổi trong một khoảng thời gian có hỗ trợ. Nó không thay thế thủ tục kỷ luật lao động và không được kèm hậu quả trái luật như trừ lương hay phạt tiền.

Nhân viên tái phạm vì hoàn cảnh gia đình khó khăn thì xử lý sao?

Tìm cách điều chỉnh điều kiện làm việc trước, như đổi ca, linh hoạt giờ vào trong giới hạn, có người thay khi cần. Thoả thuận rõ ràng và có thời hạn, nói với đội ở mức cần thiết để mọi người không thấy bất công. Nếu hoàn cảnh kéo dài, bàn với chủ doanh nghiệp về phương án lâu dài.

Có nên công bố với cả đội khi một người bị kỷ luật?

Không nên công bố chi tiết. Kỷ luật là chuyện giữa doanh nghiệp và người lao động; đem ra trước đội dễ xâm phạm danh dự và gây căng thẳng. Đội chỉ cần thấy rằng luật được giữ và vi phạm được xử lý, không cần biết ai bị hình thức gì.

Ghi chép của trưởng nhóm có dùng được khi xử lý kỷ luật không?

Ghi chép trung thực, có ngày giờ và sự việc cụ thể giúp doanh nghiệp chứng minh lỗi, vì luật đặt nghĩa vụ chứng minh lỗi cho người sử dụng lao động. Giá trị cụ thể của từng loại chứng cứ tuỳ vụ việc, nên tra văn bản hiện hành hoặc hỏi luật sư khi cần.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138