QuyenUy.comQuyền Uy
Trẻ tuổi làm sếp, quản lý người lớn tuổi

Xưng hô với nhân viên lớn tuổi hơn khi làm quản lý: anh chị, cô chú hay gọi tên

Cách xưng hô khi quản lý người lớn tuổi hơn: chọn anh chị hay cô chú, xưng em hay mình, giữ đúng mực trong họp, tin nhắn, lúc nhắc nhở và khi có khách.

Vietnamese supermarket team gathered by the stockroom door before opening, young supervisor speaking to a grey-haired colleague, both seen in profile, soft fluorescent light

Khi làm quản lý người lớn tuổi hơn, cách an toàn nhất là giữ đúng cách gọi theo tuổi mà người đó quen (anh, chị, cô, chú), xưng "em" trong giao tiếp thường ngày, và chuyển sang xưng "mình" hoặc gọi theo vai khi cần nói chuyện công việc nghiêm túc. Cách xưng hô không tự tạo ra uy, nhưng xưng hô sai — quá suồng sã hoặc quá khúm núm — có thể làm mất uy chỉ sau vài câu.

Tiếng Việt khó ở chỗ đại từ mang theo vai vế. Cùng một người, bạn có thể gọi là chị khi đi ăn trưa nhưng cần cách nói khác khi nhắc chị về một sai sót trước khách. Bài này đi qua từng bối cảnh: lần gặp đầu, giao việc, họp, tin nhắn, nhắc nhở, khi có khách và khi đội có nhiều thế hệ, kèm câu mẫu không dùng đại từ ngôi thứ nhất trang trọng kiểu xa cách.

Vì sao xưng hô là chuyện uy, không chỉ là phép lịch sự

Trong các ngôn ngữ như tiếng Anh, sếp và nhân viên đều có thể dùng chung một cặp đại từ. Tiếng Việt thì không: mỗi lần mở miệng, bạn đã chọn một vai — người nhỏ, người ngang hàng, hay người đứng trên. Với một quản lý trẻ, lựa chọn đó được đội lắng nghe rất kỹ, vì nó cho họ biết bạn tự đặt mình ở đâu.

Có hai thái cực dễ thấy. Một là quá khúm núm: xưng "con" với nhân viên cỡ tuổi bố mẹ, mở đầu mọi câu bằng "dạ, em xin phép", giao việc mà như xin. Đội không ghét kiểu này, nhưng sẽ khó nghe theo khi cần quyết nhanh. Thái cực kia là cố tỏ ra ngang hàng hoặc đứng trên: gọi người hơn mình hai mươi tuổi bằng tên trống không, hoặc xưng hô kiểu ra lệnh. Kiểu này chạm vào lòng tự trọng, và người lớn tuổi thường đáp lại bằng cách lặng lẽ không hợp tác.

Mục tiêu là một cách xưng hô vừa giữ lễ theo văn hoá, vừa để lại khoảng trống cho vai trò quản lý. Điểm mấu chốt: lễ nằm ở đại từ, còn uy nằm ở nội dung câu — câu rõ, có hạn, có quyết định.

Chọn cách gọi theo khoảng cách tuổi và văn hoá đội

Không có quy tắc chung cho mọi nơi; miền Bắc, miền Trung, miền Nam và từng ngành có thói quen khác nhau. Bảng dưới là điểm xuất phát, bạn nên quan sát cách đội đang gọi nhau trước khi chốt.

Tình huốngCách gọi người đóCách tự xưngGhi chú
Hơn bạn vài tuổi đến khoảng mười tuổiAnh, chịEmPhổ biến nhất, ít rủi ro
Cỡ tuổi cô chú, bố mẹCô, chú; một số nơi vẫn gọi anh chị nếu người đó muốnEm (an toàn hơn "con" trong công việc)Hỏi thẳng người đó thích được gọi thế nào
Văn phòng có văn hoá gọi tênTên kèm anh chị, hoặc tên riêng nếu cả công ty làm vậyMình, emĐừng tự áp văn hoá gọi tên lên người chưa quen
Xưởng, công trường, bếp ăn đông ngườiAnh, chú, kèm tên hoặc vị tríEmGọi to, rõ tên để tránh nhầm
Trước khách hoặc đối tácAnh, chị kèm họ tên hoặc chức vụBên em, chúng emNâng nhân viên lên trước người ngoài

Câu hỏi "anh chị thích em gọi thế nào cho tiện" trong buổi gặp riêng đầu tiên không làm bạn yếu đi. Ngược lại, nó cho thấy bạn tôn trọng người đó, và từ đó trở đi bạn có một thoả thuận rõ để không ai phải đoán.

Khi giao việc và khi họp: xưng em nhưng câu phải có trọng lượng

Giữ đại từ, đổi cấu trúc câu. Bạn vẫn xưng "em", nhưng bỏ những đệm thừa như "em xin phép", "nếu anh không phiền", "chắc là". Câu "anh Minh, em nhờ anh kiểm lại lô hàng số ba trước mười giờ" vừa lễ phép vừa rõ ràng. Câu "dạ em xin phép, không biết anh có thể kiểm giúp em lô ba được không ạ" thì nghe như nhờ vả, và người nghe có quyền từ chối.

Dùng "mình" để kéo cả đội về một phía. Trong họp, chuyển sang "mình" hoặc "ca mình", "đội mình" giúp tránh việc cứ phải chia vai lớn nhỏ trong từng câu. "Tuần này mình ưu tiên đơn sỉ, đơn lẻ dời sang chiều" là câu của người dẫn dắt mà không ai thấy bị hạ thấp.

Gọi tên trước khi giao, không gọi trống. Gọi "chị Hoa" rồi mới nói việc khiến người nghe biết việc đó dành cho mình, đồng thời giữ lễ. Gọi "này, ai rảnh làm cái này" vừa mất lễ vừa không ai nhận.

Chốt cuối họp bằng lời của người quản lý. Sau khi nghe hết ý kiến, câu chốt nên ngắn: "Em chốt thế này, ai làm gì, hạn khi nào". Đến lúc chốt mà vẫn hỏi "anh chị thấy sao ạ" thì quyết định trôi mãi.

Lúc nhắc nhở hoặc nói chuyện khó: giữ lễ, bỏ đùa

Đây là lúc nhiều quản lý trẻ lúng túng nhất. Thói quen gọi "chị" kèm giọng nhẹ nhàng làm lời nhắc nghe như đang tán chuyện, còn đổi hẳn sang giọng lạnh lùng thì người nghe thấy bị xúc phạm. Cách thường hiệu quả là giữ nguyên đại từ quen thuộc, nhưng mở đầu bằng một câu báo trước rằng đây là chuyện công việc.

Ví dụ giả định: "Chị Hằng, em cần nói với chị một chuyện về sổ giao ca, mình ngồi đây năm phút nhé." Câu này báo hiệu cuộc nói chuyện nghiêm túc mà không cần đổi đại từ. Sau đó nói vào sự việc: "Ba ngày tuần này sổ giao ca không ghi phần tồn quầy, nên ca sau phải đếm lại từ đầu. Em cần chị ghi đủ từ hôm nay." Không cần thêm "chị lớn rồi mà", "chị làm lâu rồi phải biết chứ" — những câu kéo tuổi vào chuyện việc là những câu làm người lớn tuổi tổn thương nhất.

Đừng nhắc nhở người lớn tuổi trước mặt người trẻ hơn trong đội, trừ khi có nguy hiểm tức thì. Nói riêng giữ thể diện cho họ, và cũng giữ uy cho bạn: người được giữ thể diện thường đáp lại bằng thiện chí. Nếu việc nhắc nhở đi tới mức kỷ luật theo nội quy, hãy chuyển sang ngôn ngữ văn bản trang trọng, gọi đầy đủ họ tên và vị trí, đúng thủ tục công ty.

Tin nhắn, nhóm chat và văn bản: viết sao cho đúng mực

Chữ viết mất đi giọng nói và nét mặt, nên lời nhắn của sếp trẻ dễ bị đọc thành cộc lốc hoặc trịch thượng hơn dự định. Vài nguyên tắc giúp tránh hiểu lầm:

  • Luôn mở bằng cách gọi: "Chị Thu ơi" hoặc "Anh Bình" thay vì nhảy thẳng vào việc. Một tin nhắn chỉ có "Gửi báo cáo đi" là cái gai, kể cả khi bạn đang vội.
  • Trong nhóm chat chung, dùng "cả nhà", "đội mình", "anh chị em" khi thông báo; tránh gọi tên ai đó để nhắc lỗi trên nhóm.
  • Dùng "ạ" ở mức vừa phải với người lớn tuổi hơn nhiều, nhưng đừng thêm vào mọi câu chỉ thị, vì nó làm câu giao việc nghe như câu xin.
  • Văn bản chính thức như thông báo ca, biên bản, quyết định thì dùng họ tên, chức danh, không dùng anh chị em; đó là quy ước của văn bản chứ không phải thiếu lễ.
  • Khi muốn nhấn mạnh hạn chót, viết ra giờ cụ thể thay vì thêm dấu chấm than hay chữ in hoa.
  • Nếu lỡ nhắn một câu bị hiểu sai, gặp trực tiếp giải thích luôn trong ngày, đừng để người đó tự đoán qua đêm.

Bạn cũng có thể đọc lại tin nhắn với câu hỏi: nếu một người hơn mình hai mươi tuổi nhận tin này từ một người trẻ, họ có thấy được tôn trọng không? Nếu do dự, thêm một câu cảm ơn hoặc lý do là đủ.

Những câu nên tránh khi nói với người lớn tuổi hơn mình

Phần lớn va chạm giữa quản lý trẻ và nhân viên lớn tuổi không đến từ đại từ, mà đến từ vài kiểu câu kéo tuổi tác vào chuyện công việc. Danh sách dưới gom những câu nghe qua tưởng vô hại nhưng để lại vết lâu:

  • "Chị lớn tuổi rồi chắc không rành máy tính đâu, để em làm": câu này định kiến dù có ý giúp. Hỏi "chị có cần em hướng dẫn phần mềm mới không" thì người đó tự chọn.
  • "Thời anh khác rồi, giờ người ta làm thế này": đặt hai thế hệ đối đầu. Thay bằng lý do cụ thể của cách mới, như nhanh hơn bao nhiêu bước hay ít sai ở khâu nào.
  • "Cô cứ nghỉ ngơi, việc nặng để bọn trẻ làm": nghe như chăm sóc nhưng có thể khiến người đó thấy bị gạt ra. Chia việc theo năng lực và sức khoẻ thực tế, và hỏi ý người đó.
  • "Chú làm lâu vậy mà vẫn sai à": vừa trách vừa đem thâm niên ra mỉa. Chỉ nói vào sự việc và cách sửa.
  • "Em là quản lý nên em quyết": đúng về vai, nhưng nói thành lời thì nghe như dựa vào chức. Nói lý do của quyết định là đủ để mọi người hiểu ai chốt.
  • Những câu đùa về tuổi, về chuyện "sắp về hưu", về sức khoẻ trước mặt người khác, kể cả khi người đó cười theo.

Bộ luật Lao động hiện hành coi việc đối xử khác biệt vì độ tuổi trong việc làm là một dạng phân biệt đối xử không được phép, nên những câu đùa và cách chia việc dựa trên tuổi không chỉ là chuyện tế nhị. Nếu đội bạn từng có va chạm đi tới mức khiếu nại, hãy tra văn bản hiện hành hoặc hỏi luật sư trên AI Cố Vấn trước khi xử lý.

Đội nhiều thế hệ, người không muốn bị gọi theo tuổi và lúc đổi cách gọi

Có người lớn tuổi lại thích được gọi là anh chị cho trẻ; có người trẻ trong đội gọi người lớn bằng tên vì quen văn hoá công ty cũ. Đừng bắt mọi người theo một chuẩn. Việc của quản lý là giữ không khí tôn trọng chung: không ai bị gọi bằng biệt danh khiến họ khó chịu, không ai bị trêu về tuổi, giọng vùng miền hay cách nói chuyện. Nếu thấy một bạn trẻ gọi người lớn tuổi trống không, nhắc riêng nhẹ nhàng thay vì bỏ qua.

Một số trường hợp cần đổi cách gọi: khi bạn từ đồng nghiệp thành quản lý, khi đội chuyển sang văn hoá công ty mới, hoặc khi chính người đó đề nghị. Đổi một cách tự nhiên, nói rõ nếu cần: "Từ giờ trong họp em sẽ gọi theo tên cho gọn, anh chị thấy được không ạ." Đổi lặng lẽ không báo dễ bị hiểu là bạn bắt đầu "lên mặt".

Cuối cùng, xưng hô là phần nổi. Một người gọi đúng "chú" mà chia ca bất công vẫn mất uy; một người lỡ gọi sai lần đầu nhưng xin lỗi và giữ lời ở mọi chuyện khác vẫn được nể. Cách gọi là nền lễ phép, còn uy thì xây bằng việc.

Câu hỏi thường gặp

Quản lý có nên xưng "con" với nhân viên bằng tuổi bố mẹ mình không?

Trong công việc, xưng "con" thường đặt bạn vào vai quá nhỏ, khiến việc giao việc và nhắc nhở khó hơn. Xưng "em" vẫn giữ lễ mà để lại khoảng cho vai trò quản lý. Nếu người đó và văn hoá địa phương rất quen với "con", có thể dùng ngoài giờ làm, còn trong giao việc thì giữ "em".

Gọi nhân viên lớn tuổi bằng tên riêng có bất lịch sự không?

Phụ thuộc vào văn hoá công ty và sự đồng ý của người đó. Ở nơi mọi người quen gọi tên kể cả với giám đốc, gọi tên là bình thường. Ở nơi khác, gọi tên trống không với người hơn mình nhiều tuổi dễ bị coi là thiếu tôn trọng. Cách chắc nhất là hỏi người đó ngay từ đầu.

Khi tức giận có nên đổi cách xưng hô để thể hiện thái độ không?

Không nên. Đổi đại từ khi tức giận, ví dụ từ "chị" sang gọi trống, là tín hiệu xúc phạm rất rõ trong tiếng Việt và khó rút lại. Nếu đang nóng, tạm dừng cuộc nói chuyện và hẹn lại. Thái độ nghiêm túc nên thể hiện qua nội dung câu và việc làm, không qua đại từ.

Trước mặt khách nên gọi nhân viên lớn tuổi như thế nào?

Nên nâng nhân viên lên trước người ngoài: gọi anh, chị kèm tên hoặc vị trí, như "chị Mai phụ trách kho bên em". Tránh gọi suồng sã hay trêu đùa trước khách. Cách gọi này vừa giữ thể diện cho nhân viên, vừa cho khách thấy đội có trật tự và tôn trọng nhau.

Nhân viên lớn tuổi gọi quản lý trẻ bằng "em" hoặc "cháu" có sao không?

Trong giao tiếp thường ngày, đó là thói quen văn hoá và không nhất thiết là thiếu tôn trọng. Điều cần để ý là nội dung: họ có làm theo việc được giao và tôn trọng quyết định không. Nếu cách gọi đi kèm thái độ coi nhẹ trong họp, hãy nói chuyện riêng về thái độ, đừng bắt đổi đại từ.

Khi thông báo cho cả đội nên dùng lối xưng hô trang trọng hay gần gũi?

Trong văn bản chính thức của công ty có thể dùng "công ty", "ban quản lý" hoặc "bộ phận". Khi nói trực tiếp với đội, "mình", "đội mình", "bên mình" gần gũi hơn và không tạo cảm giác xa cách. Cách nói đặt quản lý vào cùng một phía với đội thường được nghe theo hơn.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138