Phong thái của người quản lý trong cuộc họp nằm ở những thứ nhỏ cả đội nhìn thấy mà ít khi nói ra: bạn ngồi đâu, nhìn ai khi người khác nói, lúc nào lên tiếng và lúc nào im, điện thoại của bạn nằm ở đâu. Những thứ đó cho đội biết bạn có đang thật sự nghe, có tôn trọng thời gian của họ và có vững với quyết định của mình hay không. Không cần dáng vẻ oai hay giọng to, chỉ cần những thói quen nhất quán.
Bài này nói về cuộc họp của đội nhỏ: buổi họp đầu ca năm phút, buổi họp tuần của nhóm sáu bảy người, buổi ngồi bàn chuyện xếp lịch ở quán. Đây không phải mẹo dùng ngôn ngữ cơ thể để điều khiển người khác. Mục đích là để cách bạn ngồi, nhìn và nói khớp với điều bạn thật sự nghĩ, để đội không phải đoán.
Đội đọc phong thái của bạn từ đâu
Trong một cuộc họp, người nghe nhận thông tin từ hai kênh cùng lúc: lời bạn nói và cách bạn có mặt. Khi hai kênh khớp nhau, lời nói nặng ký hơn. Khi chúng lệch, ví dụ miệng nói "mọi người cứ góp ý thoải mái" mà tay đang lướt điện thoại, người nghe tin vào kênh thứ hai. Đó là lý do nhiều buổi họp "mở" mà không ai mở lời.
Đội nhỏ còn nhạy hơn đội lớn. Ở nhóm năm sáu người, ai cũng thấy rõ mặt bạn, thấy bạn nhìn ai lâu hơn, hỏi ai trước, gật đầu với ai. Một thói quen nhỏ như luôn nhìn về phía người giỏi nhất khi đặt câu hỏi có thể làm những người còn lại nghĩ rằng ý của họ không được tính.
Phong thái cũng không phải thứ diễn ra trong một buổi. Cả đội ghép lại hình ảnh của bạn qua hàng chục cuộc họp. Một lần bạn bực bội đập bút xuống bàn sẽ được nhớ lâu hơn mười lần bạn ngồi bình thản. Vì vậy điều cần làm không phải là chuẩn bị một dáng vẻ thật hoàn hảo, mà là bỏ đi vài thói quen gây hiểu lầm và giữ đều vài thói quen tốt.
Chỗ ngồi và dáng ngồi
Không nhất thiết ngồi đầu bàn. Ngồi đầu bàn hợp với buổi bạn cần thông báo một quyết định đã chốt. Với buổi cần đội góp ý, ngồi ở cạnh bàn, lẫn giữa mọi người, giúp cuộc nói chuyện ngang hơn. Chọn chỗ theo mục đích của buổi họp, không theo thói quen.
Đứng họp đầu ca thì đứng ngang hàng. Họp đầu ca ở quầy hay ở xưởng thường đứng. Đứng thành vòng, bạn ở trong vòng chứ không đứng trên bậc cao hay sau quầy nhìn xuống. Khoảng cách bằng nhau làm lời dặn giống chuyện của cả đội hơn là lệnh từ trên đưa xuống.
Ngồi thẳng, hơi nghiêng về phía người đang nói. Dáng ngả hẳn ra sau, gác chân, khoanh tay chặt dễ được đọc là không quan tâm hoặc phòng thủ. Không cần ngồi cứng như tượng, chỉ cần khi người khác nói thì thân bạn hướng về họ.
Tay để yên trên bàn. Xoay bút, gõ ngón tay, bấm đầu bút liên tục làm người đang nói nghĩ bạn sốt ruột. Đặt tay lên bàn, cầm sổ hoặc một cây bút để ghi chép là đủ.
Đến sớm vài phút. Người quản lý đến trễ rồi bắt đầu ngay là đang nói rằng thời gian của mình quý hơn thời gian của đội. Đến sớm, ngồi sẵn, hỏi han vài câu, cuộc họp bắt đầu nhẹ hơn.
Ánh mắt: nhìn ai và nhìn bao lâu
Khi một người trong đội đang nói, nhìn về phía họ. Nghe thì đơn giản, nhưng trong thực tế nhiều người quản lý vừa nghe vừa nhìn sổ, nhìn điện thoại, nhìn ra cửa, hoặc nhìn người khác để xem phản ứng. Người đang nói thấy vậy sẽ nói nhanh hơn, ngắn hơn và lần sau ít muốn nói nữa. Nhìn vào người đang nói, thỉnh thoảng gật đầu nhẹ, là cách rẻ nhất để đội thấy ý kiến của họ có chỗ.
Khi chính bạn nói, nhìn đều một lượt quanh bàn, không dồn hết vào một hai người. Thói quen hay gặp là nói chuyện với người ngồi gần nhất hoặc người mình thấy thân nhất, khiến những người ở góc bàn cảm thấy mình chỉ đang nghe ké. Đặc biệt khi giao việc, nhìn đúng người được giao lúc gọi tên họ.
Không cần nhìn chằm chằm. Nhìn thẳng quá lâu, nhất là khi đang góp ý một chuyện chưa ổn, dễ biến thành ép. Nhìn tự nhiên như khi nói chuyện với bạn bè, vài giây rồi chuyển, là đủ. Nếu bạn là người ngại nhìn thẳng, có thể nhìn vào khoảng giữa trán và mắt người đối diện, họ vẫn thấy bạn đang hướng về mình.
Lúc nào nên lên tiếng, lúc nào nên im
Người có uy trong cuộc họp không phải người nói nhiều nhất. Thời điểm bạn nói quan trọng không kém nội dung. Bảng dưới gợi ý theo từng loại việc hay gặp trong họp đội nhỏ.
| Loại việc | Bạn nên | Vì sao |
|---|---|---|
| Cần ý tưởng, cách làm mới | Hỏi rồi im, nói sau cùng | Nói ý mình trước thì đội sẽ chỉ gật theo sếp |
| Thông báo quyết định đã chốt | Nói ngay từ đầu, ngắn, rõ lý do | Để lâu mới nói làm đội tưởng còn bàn được |
| Hai người tranh luận về cách làm | Để họ nói hết một lượt, rồi tóm ý hai bên và chốt | Chen vào sớm làm người nói dở thấy bị gạt |
| Có người im suốt buổi | Hỏi riêng tên người đó một câu dễ trả lời | Người ít nói thường có ý nhưng chờ được mời |
| Cuộc họp lạc đề | Kéo lại bằng một câu ngắn và hẹn chuyện kia sau | Để lạc lâu, đội thấy họp là mất thời gian |
Một cách tập dễ làm: trong cuộc họp tới, đếm xem bạn chiếm bao nhiêu phần thời gian nói. Nếu ở buổi cần ý kiến mà bạn nói hơn nửa thời gian, lần sau hãy đặt cho mình mục tiêu nói ít hơn một phần ba. Bạn sẽ ngạc nhiên vì đội nói ra nhiều điều mà trước đây không ai nhắc.
Điện thoại và việc riêng trong lúc họp
Điện thoại trên bàn, màn hình ngửa lên, là thông điệp rằng bất cứ ai gọi tới cũng quan trọng hơn những người đang ngồi đây. Người quản lý thường có lý do thật, ví dụ đang chờ nhà cung cấp gọi hoặc chủ có thể nhắn bất cứ lúc nào. Khi đó, nói trước một câu: "Hôm nay anh đang chờ cuộc gọi của bên giao hàng, nếu có anh sẽ ra ngoài nghe một phút." Đội hiểu và không thấy bị coi nhẹ.
Ngoài trường hợp đó, để điện thoại úp xuống hoặc cất vào túi. Nếu bạn yêu cầu đội không dùng điện thoại khi họp mà chính mình thì liên tục cầm lên, luật đó sẽ không ai giữ. Uy trong chuyện nhỏ này đến từ việc bạn giữ luật trước.
Việc riêng khác cũng vậy: ký giấy tờ, đọc báo cáo, trả lời khách ngay trong lúc người khác đang trình bày. Nếu thật sự có việc gấp, tạm dừng cuộc họp vài phút còn hơn nửa nghe nửa làm. Đội sẽ chấp nhận một lần dừng có lý do, nhưng khó chấp nhận cảnh sếp ngồi đó mà tâm trí ở chỗ khác.
Khi cuộc họp có cả cấp trên
Có cấp trên ngồi cùng là lúc phong thái của bạn bị thử rõ nhất, vì đội đang nhìn xem bạn có còn là người dẫn của họ không. Hai lỗi hay gặp là co lại hẳn, để cấp trên nói thay mọi chuyện về đội, hoặc ngược lại, cố tỏ ra có quyền bằng cách nói lấn hoặc trả lời thay nhân viên những câu hỏi dành cho họ.
Cách giữ vị trí vừa phải là: bạn vẫn là người giới thiệu tình hình của đội, vẫn giao lượt nói cho từng người phụ trách. Khi cấp trên hỏi một chi tiết mà nhân viên rõ hơn, mời họ trả lời: "Phần này Lan làm trực tiếp, Lan nói sẽ rõ hơn." Câu đó cho thấy bạn tin đội và biết ai làm gì, một điều cấp trên cũng đánh giá cao.
Nếu cấp trên đưa ra ý khác với điều bạn đã chốt với đội, đừng tranh luận gay gắt ngay trong phòng, cũng đừng gật đầu cho qua rồi để đội không biết làm theo ai. Nói thẳng: "Đội đang làm theo cách A. Nếu anh muốn đổi sang cách B, em sẽ bàn lại với đội và báo anh trong hôm nay." Đội thấy bạn giữ được việc của mình mà vẫn tôn trọng người trên.
Sau buổi họp, dành vài phút với đội để nói lại những gì đã chốt và những gì còn chờ. Đội thường lo nhất ở chỗ không biết cấp trên nghĩ gì về họ. Một câu tóm ngắn như "Anh chị bên trên ghi nhận phần giao hàng đúng hạn, còn phần tồn kho mình cần sửa trong tháng này" giúp đội yên tâm rằng bạn vẫn đứng giữa, truyền đạt đúng và không giấu chuyện.
Những điều phong thái không thay được
Phong thái tốt giúp lời nói dễ nghe hơn, nhưng nó chỉ là phần nổi. Có vài thứ không dáng ngồi hay ánh mắt nào bù được, và đội sẽ nhận ra rất nhanh.
- Chuẩn bị nội dung. Một buổi họp không rõ mục đích, không có việc cụ thể để chốt, thì người dẫn ngồi đẹp đến đâu cũng là buổi họp phí thời gian.
- Giữ lời sau cuộc họp. Điều bạn hứa trong phòng mà không làm, lần họp sau mọi phong thái đều mất tác dụng.
- Công bằng trong cách hỏi và cách giao việc. Ánh mắt đều mà việc khó luôn giao cho cùng một người thì đội vẫn thấy bất công.
- Thành thật. Cố ra vẻ bình tĩnh trong khi đang lo, hoặc cố tỏ ra chắc chắn trong khi chưa biết, đội nhìn ra sự gượng gạo. Nói thật "chuyện này anh chưa chắc, mình cùng xem" thường được nể hơn.
Nếu phải chọn, hãy ưu tiên những điều trên trước, rồi mới tới chỗ ngồi và dáng ngồi. Phong thái là cách để những điều thật được nhìn thấy, chứ không phải lớp vỏ thay cho chúng.
Câu hỏi thường gặp
Người quản lý thấp bé, giọng nhỏ có khó giữ phong thái trong họp không?
Không. Chiều cao hay giọng nói không quyết định đội có nghe bạn hay không. Nói chậm, rõ, nhìn đúng người và giữ lời sau cuộc họp có sức nặng hơn nhiều. Nếu giọng nhỏ, chọn chỗ ngồi ở giữa bàn để mọi người nghe rõ, và đợi phòng yên lại rồi mới nói.
Có nên ghi chép trong lúc họp không?
Nên, vì ghi chép cho đội thấy bạn coi ý kiến của họ là thứ cần nhớ. Chỉ cần ngẩng lên nhìn người đang nói thường xuyên, đừng cắm mặt ghi suốt buổi. Cuối buổi đọc lại vài dòng việc đã chốt, ai làm, khi nào, để mọi người cùng nghe.
Họp trực tuyến thì giữ phong thái thế nào?
Bật hình nếu đội cũng bật, nhìn vào ống kính khi nói thay vì nhìn ảnh của chính mình, tắt các cửa sổ khác, ngồi chỗ đủ sáng và yên. Những điều về lúc nào lên tiếng, hỏi người ít nói, kéo lại khi lạc đề vẫn giữ nguyên như họp trực tiếp.
Nhân viên khoanh tay, ngả ghế khi họp có phải là thái độ không?
Không nên đọc ngôn ngữ cơ thể của người khác quá vội. Khoanh tay có thể vì lạnh, ngả ghế có thể vì mỏi lưng. Nếu bạn thấy một người có vẻ không đồng tình, hỏi trực tiếp ý họ về nội dung, đừng nhắc tới dáng ngồi.
Có nên đứng lên khi cần nói điều quan trọng không?
Trong buổi họp ngồi, đứng lên đột ngột thường tạo cảm giác căng thẳng hơn cần thiết. Muốn nhấn một điều quan trọng, chỉ cần dừng một nhịp cho phòng yên, nói chậm hơn và nhắc lại một lần ở cuối buổi. Sự nhất quán trong giọng nói đủ để đội hiểu điều đó quan trọng.
Làm sao để không nói quá nhiều trong cuộc họp của chính mình?
Đặt sẵn câu hỏi cho từng mục và ghi chữ "hỏi đội trước" vào sổ. Khi đội nói, ghi lại ý, chỉ hỏi thêm cho rõ. Đến cuối mỗi mục mới nói ý của bạn và chốt. Sau vài buổi, thói quen này giúp cuộc họp ngắn hơn mà đội lại góp ý nhiều hơn.