Lỡ lời trước nhân viên là chuyện người quản lý nào cũng gặp; điều quyết định uy là bạn sửa nhanh đến đâu, chứ không phải bạn chưa từng lỡ. Một câu buột miệng như "tháng này đạt doanh số anh thưởng cả đội", "sao em không được như Hà", hay "nghe nói tháng sau công ty đổi lương" sẽ được nhân viên nhớ chính xác hơn bạn tưởng, và nếu không ai sửa, nó tự lớn lên thành lời hứa, thành vết xước, thành tin đồn.
Bài này dành cho trưởng nhóm, quản lý cửa hàng, chủ quán: cách nhận ra những kiểu lỡ lời hay gặp nhất, câu nói để sửa cho từng kiểu, lúc nào sửa riêng và lúc nào sửa trước đội, và những thói quen giúp bớt buột miệng trong những lúc dễ lỡ lời nhất như vui quá, mệt quá hay đang bực.
Vì sao lời buột miệng của sếp nặng hơn lời của người khác
Một nhân viên nói đùa "tháng này chắc được thưởng to" thì không ai ghi nhớ. Người quản lý nói cùng câu đó, cả đội nghe thành một lời hứa. Lý do đơn giản: lời của người có quyền quyết định thường được hiểu là có khả năng thành sự thật. Nhân viên không biết đâu là câu bạn nói cho vui, đâu là điều bạn đã cân nhắc, nên họ mặc định là mọi câu đều có giá trị.
Điều này có mặt tốt: khi bạn nói nghiêm túc, đội tin. Nhưng nó cũng có nghĩa là mỗi câu lỡ lời đều để lại một món nợ. Câu hứa thưởng không thành sẽ được nhắc lại vào cuối tháng. Câu so sánh hai người sẽ làm một người tổn thương và người kia khó xử với đồng nghiệp. Câu lộ thông tin chưa công bố sẽ chạy khắp đội trước giờ tan ca, kèm theo vài chi tiết bạn không hề nói.
Vì vậy, chuyện không phải là cố gắng không bao giờ lỡ lời, vì không ai làm được. Chuyện là nhận ra sớm, coi đó là việc cần xử lý trong ngày chứ không phải chuyện nhỏ sẽ tự qua, và sửa bằng một câu rõ ràng. Người quản lý làm được điều này đều đặn sẽ thấy đội tin lời mình hơn, vì họ biết câu nào sai thì bạn sẽ tự nói ra.
Năm kiểu lỡ lời hay gặp và câu sửa
Phần lớn những lần lỡ lời của người dẫn đội rơi vào năm kiểu dưới đây. Cột cuối là câu sửa mẫu, ví dụ giả định để bạn chỉnh theo chuyện của mình.
| Kiểu lỡ lời | Ví dụ | Câu sửa |
|---|---|---|
| Hứa buột miệng lúc vui | "Đạt chỉ tiêu tháng này anh cho cả đội đi chơi." | "Hôm qua anh nói đi chơi khi chưa hỏi công ty. Anh rút lại câu đó cho rõ, anh đang xin và thứ Sáu báo kết quả." |
| So sánh người này với người kia | "Sao em không làm được nhanh như Hà?" | "Câu hôm qua anh so em với Hà là không đúng. Điều anh muốn là phần đóng gói của em nhanh hơn, mình bàn cách làm." |
| Lộ thông tin chưa công bố | "Nghe nói tháng sau có đổi ca đó." | "Chuyện đổi ca anh nói hôm qua là chưa chính thức, anh không nên nói. Khi có quyết định, anh báo cả đội cùng lúc." |
| Nhận xét về đời tư, ngoại hình | "Dạo này em lo chuyện nhà nhiều quá nhỉ." | "Câu anh nói chuyện nhà em là không nên, đó không phải chuyện của anh. Anh chỉ cần biết em có cần hỗ trợ gì cho công việc không." |
| Than về cấp trên hoặc công ty | "Trên đó chẳng hiểu gì ở dưới này cả." | "Hôm qua anh than về công ty là không hay. Có điều gì chưa hợp lý anh sẽ phản hồi lên đúng chỗ." |
Điểm chung của các câu sửa là gọi đúng tên câu mình đã nói, nói rõ phần nào rút lại, và nói điều sẽ làm tiếp. Không cần xin lỗi dài, không cần giải thích hoàn cảnh lúc nói.
Sửa riêng hay sửa trước đội
Lời nói ở đâu thì sửa ở đó. Câu buột miệng trong buổi giao ca trước cả đội thì sửa trước cả đội ở lần gặp sau. Câu nói riêng với một người thì sửa riêng với người đó. Sửa ở chỗ nhỏ hơn chỗ đã nói thì những người còn lại vẫn giữ nguyên điều họ nghe.
Với câu làm tổn thương một người, gặp riêng người đó trước. Nếu câu so sánh hay nhận xét được nói trước đội, gặp riêng người bị nhắc tới trước, nhận phần của mình và hỏi họ có muốn bạn nói lại trước đội không. Có người muốn, có người chỉ mong chuyện qua nhanh.
Với lời hứa và thông tin, sửa cho tất cả những ai đã nghe. Lời hứa thưởng hay tin đổi ca ảnh hưởng tới cả đội, nên câu sửa phải tới cả đội, kể cả người vắng mặt hôm đó. Một tin nhắn ngắn vào nhóm của đội sau khi đã nói trực tiếp là đủ.
Sửa trong ngày nếu được. Lời buột miệng để qua một đêm là đã kịp lan và kịp được thêm thắt. Sửa sớm thì câu sửa ngắn; sửa muộn thì phải sửa cả những phiên bản người khác đã kể lại.
Lỡ hứa: rút lại hay cố giữ
Kiểu lỡ lời gây hậu quả lớn nhất với uy là lời hứa buột miệng, vì đội sẽ đếm ngày chờ nó thành sự thật. Khi nhận ra mình đã hứa điều chưa chắc làm được, có ba lựa chọn. Lựa chọn thứ nhất là cố giữ bằng mọi giá, kể cả bỏ tiền túi hay xin xỏ cấp trên. Đôi khi đáng, nếu lời hứa nhỏ và trong khả năng của bạn. Nhưng nếu thành thói quen, bạn sẽ hứa ngày càng nhiều vì biết mình luôn tự xoay được.
Lựa chọn thứ hai là im lặng và hy vọng đội quên. Đội hiếm khi quên, nhất là những lời hứa liên quan tới tiền, ngày nghỉ hay quyền lợi. Đến hạn mà không có gì, lời hứa nhỏ đó thành bằng chứng rằng lời bạn không đáng tin.
Lựa chọn thứ ba, thường là đúng nhất, là nói lại sớm: mình đã hứa khi chưa đủ căn cứ, phần nào còn giữ được, phần nào chưa chắc, và khi nào sẽ có câu trả lời. "Anh đã nói thưởng cả đội nếu đạt chỉ tiêu. Phần thưởng anh chưa có quyền quyết, anh đang xin công ty. Nếu công ty không duyệt, anh sẽ tổ chức một bữa trưa cho cả đội bằng phần anh lo được." Đội có thể hơi tiếc, nhưng họ thấy bạn không để lời mình treo lơ lửng.
Lúc nào dễ lỡ lời nhất
Lỡ lời hiếm khi xảy ra lúc bạn đang tỉnh táo, tập trung. Nó thường đến trong vài hoàn cảnh quen thuộc. Biết trước giúp bạn chậm lại đúng lúc.
- Khi đội vừa làm tốt và không khí đang vui: dễ hứa thưởng, hứa nghỉ, hứa tăng ca nhẹ hơn.
- Khi đang bực vì một lỗi lặp lại: dễ so sánh, dễ nói câu nhắm vào con người thay vì vào việc.
- Khi mệt cuối ca hay cuối tuần dài: dễ than phiền về công ty, về cấp trên, về khách.
- Khi ngồi ăn uống, nhậu cùng đội: ranh giới giữa chuyện vui và chuyện công việc mờ đi, thông tin chưa công bố dễ tuột ra.
- Khi bị nhân viên hỏi dồn một chuyện mình chưa có câu trả lời: dễ đoán bừa hoặc hứa đại để kết thúc câu chuyện.
- Khi nhắn tin vội trong nhóm chat của đội: chữ viết ra ở lại lâu hơn lời nói, và ai cũng có thể chụp lại.
Với những lúc này, một câu đệm quen miệng giúp bạn chậm lại vài giây: "Chuyện này để mai anh nói cho chắc." Câu đệm không làm bạn kém vui hay kém thân, chỉ giữ cho lời nói của bạn còn nguyên giá trị.
Thói quen giúp bớt lỡ lời
Không cần thay đổi tính cách cởi mở của mình. Vài thói quen nhỏ dưới đây đủ để giảm phần lớn những lần buột miệng.
- Trước khi hứa bất cứ điều gì liên quan tới tiền, ngày nghỉ, lịch làm, tự hỏi: mình có quyền quyết điều này không? Nếu không, nói "anh sẽ xin" thay vì "anh cho".
- Giữ một danh sách ngắn những chuyện chưa được nói với đội, như kế hoạch nhân sự hay thay đổi chưa chốt, để lúc vui không lỡ kể ra.
- Khi nhận xét một người, chỉ nói về việc họ làm, không đặt cạnh người khác, không nhắc chuyện ngoài công việc.
- Cuối ngày, nhìn lại nhanh xem hôm nay có câu nào mình nói mà thấy chột dạ. Nếu có, sửa ngay sáng hôm sau.
- Nhờ một người tin cậy, như phó ca, nhắc nhẹ khi thấy bạn sắp hứa hay sắp nói quá.
Ví dụ giả định: một quản lý cửa hàng ở Quảng Ninh nhận ra mình hay hứa thưởng mỗi khi doanh số tốt. Sau khi tự đặt luật "chỉ nói chuyện thưởng khi đã có văn bản của công ty", những lần phải rút lời gần như không còn, còn đội thì vẫn được khen cụ thể mỗi khi làm tốt.
Khi câu lỡ lời đã lan thành tin đồn
Có lúc bạn nhận ra mình lỡ lời khi chuyện đã đi quá xa: câu nói đùa về đổi ca đã thành "sắp cắt người", lời khen buột miệng đã thành "anh ấy sắp đề bạt Hà". Lúc này, sửa riêng với người đã nghe trực tiếp không còn đủ, vì phiên bản đang lan trong đội đã khác hẳn điều bạn nói.
Cách làm là nói lại với cả đội một lần, ngắn và rõ, nhắc đúng câu gốc của mình chứ không nhắc lại phiên bản tin đồn: "Hôm thứ Ba anh có nói một câu về chuyện đổi ca. Câu đó anh nói khi chưa có gì chính thức, và hiện chưa có thay đổi nào. Khi có, anh báo cả đội cùng lúc." Không truy xem ai là người kể lại, không trách đội đã bàn tán, vì gốc của chuyện là câu nói của bạn.
Sau lần nói đó, để ý trong vài ngày xem còn ai lo lắng không, nhất là những người bị nhắc tên trong tin đồn. Gặp riêng họ một lúc. Một tin đồn được người quản lý tự nhận phần mình và dập đi nhanh thường để lại ít dấu vết hơn nhiều so với một tin đồn bị im lặng cho qua.
Câu hỏi thường gặp
Lỡ lời từ lâu rồi mới sửa có còn tác dụng không?
Có, nếu câu nói đó vẫn còn ảnh hưởng. Mở lời ngắn: "Có câu anh nói tháng trước, nghĩ lại anh thấy không đúng, anh muốn nói lại cho rõ." Sửa muộn khó hơn sửa sớm, nhưng vẫn tốt hơn để nó nằm đó. Nhiều nhân viên nhớ những câu như vậy rất lâu, và một lời sửa muộn vẫn gỡ được.
Sửa lời nhiều lần có làm đội nghĩ mình hay nói bừa không?
Nếu bạn phải sửa thường xuyên, đúng là đội sẽ để ý, và đó là tín hiệu để bạn nói chậm lại ngay từ đầu. Nhưng giữa một người hay lỡ lời mà không sửa và một người lỡ lời rồi sửa, đội luôn tin người thứ hai hơn. Mục tiêu là sửa khi cần, đồng thời giảm số lần phải sửa.
Nhân viên ghi âm hoặc chụp lại tin nhắn lỡ lời thì sao?
Coi như mọi điều bạn nói và viết đều có thể được lưu lại, và đó là lý do để cẩn trọng từ đầu. Khi đã lỡ, sửa bằng chính kênh đó: tin nhắn lỡ lời thì nhắn lại sửa, rõ ràng. Không xoá tin cũ một cách lặng lẽ, vì như vậy dễ bị hiểu là che giấu.
Lỡ tiết lộ thông tin công ty chưa công bố thì có cần báo cấp trên không?
Nên báo, nhất là khi thông tin đó nhạy cảm như nhân sự, lương thưởng hay kế hoạch kinh doanh. Báo sớm để cấp trên chủ động xử lý, chẳng hạn công bố sớm hơn hoặc chuẩn bị câu trả lời thống nhất. Giấu chuyện này thường dẫn tới rắc rối lớn hơn khi tin đã lan.
Câu đùa làm một nhân viên chạnh lòng có tính là lỡ lời không?
Có. Lời đùa của người có quyền dễ thành áp lực với người nghe, dù bạn không có ý đó. Nếu thấy người kia im lặng, cười gượng hoặc tránh mặt sau câu đùa, gặp riêng và nói ngắn: câu đùa đó không nên, mình rút lại. Không cần giải thích là mình chỉ đùa.
Làm sao vẫn cởi mở với đội mà không lỡ lời?
Cởi mở về cảm xúc, về quá trình làm việc, về những điều đã chắc chắn; thận trọng với lời hứa, với nhận xét về con người và với thông tin chưa chính thức. Bạn vẫn có thể vui, thân và trò chuyện nhiều, chỉ cần tách những câu có tính cam kết ra khỏi những câu trò chuyện thường ngày.