Khi mới nhận đội, buổi gặp riêng đầu tiên với từng nhân viên là công cụ tạo uy hiệu quả nhất mà quản lý mới có trong tay: mỗi người được nghe riêng, còn bạn có được bức tranh thật về đội mà không báo cáo nào cho thấy. Một buổi 20 đến 40 phút, vài câu hỏi mở, và một cam kết nhỏ được giữ đúng hẹn sau đó là đủ để người kia bắt đầu tin bạn.
Bài này tập trung vào lần gặp đầu tiên trong vai người mới, khác với những buổi gặp định kỳ hằng tuần về sau. Bạn sẽ có cách sắp lịch, tám câu hỏi đã được chọn lọc kèm lý do, cách xử lý những tình huống khó trong buổi gặp, và cách biến những gì nghe được thành việc làm mà không phản bội lòng tin của ai.
Vì sao phải gặp riêng, không gộp chung
Trong một cuộc họp chung, người nói nhiều là người tự tin nhất hoặc thâm niên nhất, còn những người ít nói, người mới vào, người đang có chuyện không vui thì thường im lặng. Nếu chỉ nghe ở họp chung, bạn sẽ hiểu đội qua lăng kính của hai ba người. Gặp riêng cho mỗi người một khoảng an toàn để nói điều họ không nói trước đồng nghiệp: việc nào đang kẹt, ai đang làm khó ai, họ muốn gì cho bản thân.
Buổi gặp riêng còn là một tín hiệu về uy. Việc bạn dành thời gian ngang nhau cho người làm lâu năm lẫn người mới vào tuần trước cho thấy bạn sẽ đối xử công bằng. Đội thường để ý xem sếp mới gặp ai trước, gặp ai lâu hơn; vì vậy nên xếp lịch theo một thứ tự trung tính, ví dụ theo ca làm hay theo bàn ngồi, và giữ thời lượng gần như nhau.
Cuối cùng, gặp riêng giúp bạn tránh bị một người dẫn dắt. Người quản lý mới thường được vài người chủ động tìm đến kể chuyện từ ngày đầu. Họ có thể có ý tốt, nhưng câu chuyện của họ chỉ là một phía. Khi đã gặp đủ mọi người, bạn có thể đặt các câu chuyện cạnh nhau và tự thấy chỗ khớp, chỗ lệch.
Chuẩn bị và sắp lịch
Một buổi gặp riêng hiệu quả bắt đầu từ trước khi ngồi xuống. Phần chuẩn bị không cần nhiều, nhưng thiếu nó buổi gặp dễ trôi thành tán chuyện hoặc thành buổi tra hỏi.
- Báo trước cho cả đội rằng bạn sẽ gặp riêng từng người, mục đích là để hiểu đội, không phải để đánh giá. Câu này cần nói rõ để không ai nghĩ đó là buổi xét duyệt.
- Gửi lịch cụ thể cho từng người, tránh giờ cao điểm của công việc. Với đội ca kíp, gặp ở đầu hoặc cuối ca, tính vào giờ làm.
- Chọn chỗ yên tĩnh nhưng không quá trang trọng: phòng họp nhỏ, góc quán cà phê gần chỗ làm, hoặc đi bộ một vòng. Tránh ngồi sau bàn làm việc của bạn, vì vị trí đó tạo khoảng cách.
- Đọc trước vai trò, việc đang làm và thời gian gắn bó của người đó. Không cần đọc nhận xét cũ.
- Chuẩn bị sẵn câu hỏi, nhưng chỉ dùng như khung; buổi gặp đi theo câu chuyện của người kia.
- Mang sổ tay giấy. Hỏi trước "anh ghi lại vài ý để khỏi quên, em thấy được không?" để người kia không ngại.
Đừng gặp quá năm người một ngày. Gặp nhiều liên tục, đến người thứ sáu bạn sẽ nghe kém đi, và người đó cảm nhận được. Với đội hai mươi người, rải ra trong hai tuần là hợp lý.
Tám câu hỏi nên dùng và vì sao
"Em làm ở đây bao lâu rồi, công việc hằng ngày của em gồm những gì?" Câu mở nhẹ, để người kia nói về điều họ rành nhất. Bạn cũng thường phát hiện ra việc thực tế khác mô tả công việc trên giấy.
"Việc gì trong công việc làm em thấy ổn nhất, tự hào nhất?" Câu này cho thấy bạn tìm điểm mạnh trước. Người được hỏi về điều mình làm tốt sẽ mở lòng hơn khi đến phần khó.
"Có việc gì đang kẹt, làm mất thời gian mà em nghĩ không nên mất không?" Đây là mỏ vàng của người quản lý mới. Những việc kẹt nhỏ, lặp lại, thường nằm trong quyền bạn sửa được.
"Nếu em là người quản lý đội này, em sẽ đổi điều gì đầu tiên?" Câu hỏi đặt người kia vào vai bạn, giúp họ nói thẳng mà không thấy mình đang phàn nàn.
"Điều gì từ trước đến giờ em mong đội giữ lại, đừng đổi?" Cân bằng với câu trên. Bạn biết được những thứ đội quý mà người ngoài nhìn vào không thấy.
"Em thích được giao việc và nhận góp ý theo cách nào?" Có người muốn được nói thẳng, có người muốn nhận tin nhắn trước rồi gặp sau. Biết điều này từ đầu giúp bạn tránh va chạm không cần thiết.
"Một hai năm tới em muốn mình làm được gì?" Câu hỏi về con người chứ không về việc. Nhiều người chưa từng được sếp hỏi câu này.
"Có điều gì anh nên biết mà anh chưa hỏi không?" Câu kết để mở cửa cho những chuyện người kia ngập ngừng. Nhiều thông tin quan trọng nhất đến ở phút cuối.
Lắng nghe thế nào để người kia nói thật
Người quản lý mới thường nói quá nhiều trong buổi gặp riêng, vì muốn giải thích, muốn trấn an, muốn cho thấy mình hiểu. Tỉ lệ hợp lý là bạn nói khoảng một phần năm thời gian. Khi người kia dừng lại, chờ thêm vài giây trước khi nói tiếp; khoảng lặng ngắn thường kéo ra thêm một câu thật lòng.
Đừng tranh luận hay sửa ngay trong buổi gặp, kể cả khi người kia nói điều bạn biết là sai. Mục đích lúc này là hiểu cách họ nhìn, không phải chỉnh. Nếu cần làm rõ, hỏi thêm: "Em kể thêm một ví dụ được không?" hoặc "Lần gần nhất chuyện đó xảy ra là khi nào?". Câu hỏi về ví dụ cụ thể giúp tách chuyện thật khỏi chuyện nghe kể lại.
Khi người kia kể về đồng nghiệp hay về quản lý trước, ghi nhận cảm xúc mà không đồng tình với lời chê. Câu kiểu "anh hiểu là chuyện đó làm em mệt" khác với "ừ, anh ấy làm vậy là sai thật". Câu thứ hai sẽ được kể lại, và bạn sẽ bị coi là đứng về một phe ngay tuần đầu.
Giữ bí mật những gì được kể riêng là điều kiện để buổi gặp có giá trị. Nói rõ với người kia: những gì em kể, anh dùng để hiểu đội, không nêu tên em khi nói với người khác, trừ chuyện liên quan đến an toàn hay vi phạm pháp luật thì anh phải xử lý theo quy định.
Tình huống khó trong buổi gặp và cách đáp
Không phải buổi gặp nào cũng suôn sẻ. Bảng dưới gom những tình huống hay gặp nhất và một cách đáp giữ được cả sự tôn trọng lẫn vị trí của bạn.
| Tình huống | Cách đáp gợi ý |
|---|---|
| Người kia trả lời cụt, "dạ không có gì", "bình thường" | Không ép. Hỏi câu cụ thể hơn: "Tuần rồi có lúc nào em thấy mệt vì việc không?" Nếu vẫn im, kết thúc nhẹ và hẹn gặp lại sau một tháng |
| Người kia đòi tăng lương hoặc đổi vị trí ngay | Ghi nhận, nói rõ bạn chưa quyết được trong buổi này, hẹn thời điểm sẽ trả lời và quy trình xem xét |
| Người kia kể một vụ việc nghiêm trọng: quấy rối, gian lận, mất an toàn | Cảm ơn, hỏi đủ sự việc, nói rõ bạn sẽ phải xử lý theo quy trình của công ty. Không hứa giữ kín chuyện bắt buộc phải báo |
| Người kia khóc hoặc rất xúc động | Dừng ghi chép, cho họ thời gian. Hỏi họ muốn nói tiếp hay hẹn lúc khác. Không vội khuyên |
| Người kia nói xấu nhiều đồng nghiệp | Lắng nghe, hỏi ví dụ cụ thể, không bình luận về người vắng mặt. Ghi lại để đối chiếu sau |
| Người kia thử bạn bằng câu "sếp cũ cho em nghỉ thứ bảy, anh có cho không" | Không trả lời ngay. Nói bạn sẽ xem lại cách sắp lịch chung cho cả đội rồi báo, để quyết định không thành đặc ân riêng |
Với chuyện có yếu tố pháp lý như quấy rối hay tranh chấp hợp đồng, việc của bạn trong buổi gặp là nghe đủ và chuyển đúng kênh, không tự phán xử. Khi cần hiểu nghĩa vụ của người quản lý trực tiếp, bạn có thể hỏi bộ phận nhân sự hoặc hỏi luật sư trên AI Cố Vấn.
Gặp riêng những người dễ bị bỏ sót
Nhân viên bán thời gian và thời vụ. Họ thường không có mặt trong họp chung và ít khi được sếp hỏi ý. Gặp họ, dù chỉ mười lăm phút đầu ca, cho thấy bạn coi họ là một phần của đội. Họ cũng hay thấy những việc kẹt mà người làm toàn thời gian đã quen đến mức không còn để ý.
Người vừa vào làm được vài tuần. Họ chưa có nhiều chuyện để kể về đội, nhưng nhìn rõ những điều vô lý mà người cũ đã quen. Hỏi họ: "Từ lúc vào đến giờ, điều gì làm em bất ngờ nhất?" Câu trả lời thường rất thật.
Người đang nghỉ phép dài hoặc nghỉ thai sản. Đừng chờ họ quay lại mới gặp. Một tin nhắn giới thiệu và lời hẹn gặp khi họ trở lại giúp họ không thấy mình bị bỏ ngoài lúc đội thay sếp.
Người đã nộp đơn nghỉ việc. Vẫn gặp, và hỏi kỹ hơn. Người sắp đi thường nói thẳng nhất về những gì đội đang vướng. Có trường hợp họ đổi ý khi thấy người quản lý mới chịu nghe, nhưng đừng gặp với mục đích giữ chân; gặp để hiểu.
Sau buổi gặp: biến điều nghe được thành việc
Buổi gặp riêng chỉ tạo uy khi nó dẫn đến hành động. Nếu đội nói xong mà không thấy gì thay đổi, lần sau họ sẽ chỉ nói "dạ bình thường".
- Ngay sau buổi gặp, dành năm phút ghi lại ba điều quan trọng nhất và cam kết bạn đã nói, nếu có.
- Gửi cho người vừa gặp một tin ngắn cảm ơn, nhắc lại điều bạn hứa sẽ làm và thời hạn. Không nhắc lại chuyện nhạy cảm họ kể.
- Khi gặp xong cả đội, gom các ý theo chủ đề: việc kẹt chung, mong muốn chung, mâu thuẫn cần chú ý.
- Chọn một hai việc kẹt nhiều người cùng nhắc và nằm trong quyền bạn, xử lý trong tuần tiếp theo.
- Báo lại cho cả đội những gì bạn đã nghe theo dạng chung, không nêu tên ai nói gì, kèm việc sẽ làm.
- Hẹn lịch gặp riêng tiếp theo, ví dụ mỗi tháng một lần, để buổi gặp đầu không phải là buổi duy nhất.
Nếu có điều bạn đã nghe nhưng quyết định không làm, hãy nói lý do. Ví dụ giả định: nhiều người muốn bỏ ca tối thứ sáu, nhưng đó là ca đông khách nhất nên không bỏ được; bạn sẽ thử chia lại người để ca đó bớt nặng. Một lời giải thích rõ giữ uy tốt hơn sự im lặng.
Câu hỏi thường gặp
Gặp riêng nhân viên khi mới nhận đội nên kéo dài bao lâu?
Khoảng 20 đến 40 phút mỗi người là hợp lý. Ngắn quá thì chưa kịp vượt qua phần chào hỏi, dài quá thì cả hai mệt và câu chuyện bắt đầu lan man. Nếu người kia có nhiều điều muốn nói, hẹn thêm một buổi khác thay vì kéo dài. Điều quan trọng là thời lượng gần như đều nhau giữa các thành viên.
Có nên gặp riêng người có vị trí cao trong đội trước?
Có thể gặp phó nhóm hoặc người được giao điều phối trước để nắm việc, nhưng nói rõ với đội lý do. Với các thành viên còn lại, giữ thứ tự trung tính. Nếu bạn gặp người thân thiết với quản lý cũ đầu tiên rồi mới đến người khác, đội dễ đoán là bạn đang dựa vào nhóm cũ.
Nhân viên hỏi ngược lại về chuyện riêng của mình thì trả lời đến đâu?
Trả lời những gì bạn thoải mái chia sẻ: quê quán, con đường đến vị trí này, sở thích chung. Một chút cởi mở giúp buổi gặp hai chiều. Những chuyện như lương của bạn, quan hệ với cấp trên hay đánh giá về đồng nghiệp khác thì nhẹ nhàng từ chối, không cần giải thích dài.
Có nên dùng phiếu khảo sát thay vì gặp riêng cho nhanh?
Phiếu khảo sát không tên giúp thu ý kiến thẳng hơn ở một vài chủ đề, nhưng không thay được buổi gặp. Người ta không tin một tờ phiếu, người ta tin một người đã ngồi nghe mình. Bạn có thể dùng cả hai: gặp riêng trước, sau một tháng gửi khảo sát ngắn để kiểm tra xem đội có thấy thay đổi không.
Nếu nhân viên kể điều mà sau đó mình phải xử lý thì có phản bội lòng tin không?
Không, nếu bạn đã nói rõ từ đầu rằng những chuyện liên quan đến an toàn, gian lận hay vi phạm pháp luật thì bạn phải xử lý theo quy định. Khi xử lý, bảo vệ danh tính người báo ở mức cao nhất có thể và cho họ biết bạn đang làm gì. Phản bội lòng tin là đem chuyện riêng ra kể cho người khác.
Đội làm từ xa thì gặp riêng qua gọi video có được không?
Được, và với đội từ xa đây là cách duy nhất. Bật hình cả hai bên, chọn giờ người kia không vướng việc nhà, gọi riêng chứ không gọi chung kênh nhóm. Buổi gọi nên ngắn hơn gặp trực tiếp một chút, khoảng 20 đến 30 phút. Gửi tin cảm ơn và cam kết ngay sau đó như gặp trực tiếp.